Toyota Üretim Sistemi ve Yalın Üretim: Köken ile Genelleme Arasındaki Fark

Kısa yanıt: kaynak ve ondan türeyen model

Toyota Üretim Sistemi (TPS), Toyota'nın kendi fabrikalarında geliştirdiği ve hâlâ kendi adıyla yürüttüğü üretim sistemidir. Toyota'nın resmî anlatımına göre sistemin amacı israfı ortadan kaldırarak araçları hızlı, düşük maliyetle ve yüksek kaliteyle üretmektir; dayandığı temel düşünceler jidoka ve Just-in-Time'dır. Şirket, çalışanların her gün küçük iyileştirmeler (kaizen) yapmasını sistemin ayrılmaz parçası olarak tanımlar.

Yalın üretim (lean production) ise bu sistemi dışarıdan inceleyen araştırmacıların koyduğu genel addır. Lean Enterprise Institute'un aktardığına göre MIT araştırmacıları, The Machine That Changed the World adlı çalışmalarında TPS'nin geleneksel seri üretimden belirgin biçimde daha etkili olduğunu bulmuş ve bu farklı yaklaşımı anlatmak için lean production terimini kullanmıştır. Kısacası TPS kaynaktır, yalın üretim ise o kaynaktan türetilmiş, başka şirketlere ve sektörlere taşınabilir hale getirilmiş modeldir.

Ortak çekirdek: jidoka ve Just-in-Time

Toyota, sistemini iki temel düşünce üzerine kurar:

• Jidoka: Toyota'nın ifadesiyle insan dokunuşlu otomasyon. Bir anormallik ortaya çıktığında makine ya da çalışan hattı durdurur; böylece hatalı ürün üretilmez ve insanların makineyi sürekli izlemesine gerek kalmaz. Toyota, işin önce elle yapılıp iyileştirilmesini, sonra otomasyona geçilmesini vurgular. Şirket bu düşüncenin kökünü Sakichi Toyoda'nın otomatik dokuma tezgâhı çalışmalarına bağlar.
• Just-in-Time: yalnız gerekeni, gerektiği zaman ve gerektiği miktarda üretmek. Her süreç az stok tutar; sonraki süreç ihtiyacını alır, önceki süreç alınanı yeniler. Toyota bu ilkeyi Kiichiro Toyoda ile ilişkilendirir; Taiichi Ohno ise sistemin kurulmasına ve Just-in-Time'ın temel çerçevesinin oluşturulmasına katkı veren isim olarak anılır.

Lean Enterprise Institute da TPS'yi bu iki sütun üzerinde tanımlar ve sistemin standart iş ile kaizen yoluyla, Planla Uygula Kontrol Et Önlem Al döngüsüne göre geliştirildiğini belirtir. Yalın üretim bu çekirdeği aynen devralır.

Ölçüt ölçüt farklar

• Ölçüt: Sahiplik. Toyota Üretim Sistemi: tek bir şirketin, onun kültürü ve tarihiyle iç içe gelişmiş sistemi. / Yalın üretim: herhangi bir kuruma ait olmayan, genelleştirilmiş bir yönetim modeli.
• Ölçüt: Gelişim biçimi. Toyota Üretim Sistemi: fabrika sahasında deneme yanılma ve sürekli iyileştirmeyle, içeriden evrilmiş. / Yalın üretim: araştırmacıların ve danışmanların gözlemleri, kitapları ve çerçeveleriyle kodlanmış.
• Ölçüt: Bağlam. Toyota Üretim Sistemi: otomotiv, uzun soluklu tedarikçi ilişkileri, Toyota'nın insan yetiştirme yaklaşımı. / Yalın üretim: üretimden sağlığa, ofisten yazılıma uyarlanabilen bir dil.
• Ölçüt: Vurgu. Toyota Üretim Sistemi: problemleri görünür kılmak, hattı durdurma cesareti, insanların problem çözme yetkinliği. / Yalın üretim: uygulamada sıklıkla araçlar (değer akışı haritası, kanban, hızlı kalıp değişimi) üzerinden tanıtılır.
• Ölçüt: Terminoloji. Toyota Üretim Sistemi: Japonca terimler (jidoka, andon, heijunka, genchi genbutsu). / Yalın üretim: bu terimlerin yanında İngilizce ve yerel karşılıklar (akış, çekme, israf).

Kopyalama tuzağı: araçları almak, sistemi almamak

Yalın dönüşümlerde sık görülen sorun, TPS'nin görünen araçlarını alıp onları doğuran düşünceyi almamaktır. Bir fabrika kanban kartları, andon ışıkları ve düzenli bir saha görüntüsü kurabilir; ancak hat durduğunda yöneticiler operatöre sorunu çözmek için destek değil baskı veriyorsa jidoka çalışmaz, çalışanlar sorunu gizlemeye başlar. Aynı şekilde stoklar azaltılıp geçiş süreleri ve kalite sorunları çözülmezse Just-in-Time, teslim kaçırma üretir.

TPS'den öğrenilecek asıl şey, araçların bir amaca hizmet ettiğidir: sorunu görünür kılmak ve insanların onu kök nedeniyle çözmesini sağlamak. Yalın üretim uygulanırken her araç için şu soru sorulmalıdır: bu araç hangi sorunu görünür kılacak ve o sorun görününce kim, nasıl müdahale edecek?

Yalın uygulamalarda sık atlanan TPS unsurları

Yalın üretim başka şirketlere taşınırken bazı TPS unsurları görünürlüğü düşük olduğu için geride kalır:

• Önce elle iyileştirme: Toyota, bir işi otomatikleştirmeden önce elle yapılıp iyileştirilmesini ister. Yalın projelerde ise israflı bir süreci olduğu gibi otomatikleştirmek sık yapılan bir hatadır.
• Hattı durdurma yetkisi: jidoka, operatöre anormallikte durdurma yetkisi ve bunu destekleyen hızlı bir müdahale düzeni gerektirir; yalnız andon ışığı kurmak yetmez.
• Dengeli üretim: Just-in-Time, üretim miktarı ve ürün karmasının dengelendiği bir temel üzerinde çalışır. Dalgalı bir programla çekme sistemi kurmak, stokları azaltmak yerine kıtlık üretir.
• Standart işin anlamı: standart iş, değişmez bir talimat değil, iyileştirmenin ölçüldüğü başlangıç çizgisidir.
• İnsan yetiştirme: yöneticinin rolü sorunu çözmek değil, ekibin sorunu çözmesini öğretmektir.

Bir işletme hangisini hedeflemeli?

Bir işletmenin Toyota Üretim Sistemi'ni olduğu gibi kopyalaması mümkün değildir, çünkü sistem Toyota'nın ürünü, tedarik ağı ve kurum kültürüyle birlikte evrilmiştir. Hedef, kendi üretim sistemini yalın ilkelerle kurmaktır. Bu nedenle bazı üreticiler kendi adını taşıyan bir üretim sistemi tanımlayıp TPS'den öğrendiklerini kendi bağlamına uyarlar.

Pratik bir yol haritası şu sorularla başlar:

• Müşterimiz için değer nedir ve değer akışımız nerede bekliyor?
• Anormallikleri nasıl fark ediyoruz, fark edince kim ne yapıyor?
• Standart iş tanımlı mı, iyileştirmeler standarda dönüşüyor mu?
• Yöneticiler sahada mı, yoksa raporlardan mı yönetiyor?

Bu sorulara verilen yanıtlar, hangi yalın aracın önce gerektiğini belirler.

Mindset eğitimlerinde TPS'nin temel taşları

Yalın dönüşümü bir bütün olarak kurgulayacak üretim yöneticileri ve sürekli iyileştirme ekipleri için Yalın Üretim (Lean Manufacturing) eğitimi, Yalın Üretim Sistemi Mimarisi ve Just-in-Time (JIT) ve Kanban Sistemi modülleriyle sistemin parçalarını birlikte ele alır. TPS'nin ikinci sütununu derinleştirmek isteyen kalite ve üretim ekipleri için Jidoka ve Akıllı Hata Durdurma Sistemleri eğitimi, Andon Sistemi ve Müdahale Akışı ile Kök Neden Döngüsü ve Kültür konularıyla yukarıda anlatılan kopyalama tuzağına doğrudan odaklanır.

Üretim akışını düzleştirmek isteyen planlama ekipleri için Heijunka ve Üretim Dengeleme eğitimi, Just-in-Time'ın ön koşulu olan dengeli üretimi Heijunka Kutusu Tasarımı ve Kullanımı modülüyle uygular.