Müfredat mı, Öğretim Tasarımı mı? Programın Haritası ile Dersin Mimarisi

Neyi öğreteceğiz ve nasıl öğreteceğiz

Müfredat tasarımı, bir öğrenme programının bütününe bakar: öğrenen programı bitirdiğinde neyi bilmeli ve yapabilmeli, bu hedefler hangi derslere ya da modüllere bölünmeli, bu modüller hangi sırayla ve hangi ön koşullarla verilmeli, ilerleme nasıl değerlendirilmeli? Çıktısı program hedefleri, modül yapısı, kapsam ve sıra (scope and sequence), ön koşul zinciri ve programın ölçme stratejisidir.

Öğretim tasarımı ise bu haritadaki tek bir dersin, modülün ya da öğrenme deneyiminin nasıl kurulacağına odaklanır: hedef kitle kim, ölçülebilir öğrenme hedefleri neler, hangi etkinlik, örnek, alıştırma ve medya bu hedefe götürür, öğrenmenin gerçekleştiği nasıl kanıtlanır? Çıktısı ders tasarım belgesi, akış, senaryo ya da storyboard, materyaller, etkinlikler ve ölçme araçlarıdır. Kısaca müfredat tasarımı "ne ve hangi sırayla" sorusunu, öğretim tasarımı "nasıl" sorusunu yanıtlar.

Ölçüt ölçüt karşılaştırma

• Ölçüt: Düzey. Müfredat tasarımı: program, akademi ya da öğrenme yolu düzeyi. / Öğretim tasarımı: ders, modül, oturum ya da dijital içerik düzeyi.
• Ölçüt: Temel soru. Müfredat tasarımı: hangi yetkinlikler, hangi kapsamda, hangi sırayla? / Öğretim tasarımı: bu hedefe ulaşmak için öğrenen ne yapmalı, nasıl destek almalı?
• Ölçüt: Girdi. Müfredat tasarımı: rol ve yetkinlik modelleri, iş hedefleri, mesleki standartlar, hedef kitlenin giriş düzeyi. / Öğretim tasarımı: modül hedefi, konu uzmanının bilgisi, öğrenen profili, teslim ortamı.
• Ölçüt: Çıktı. Müfredat tasarımı: program hedefleri, modül listesi ve sırası, ön koşullar, süre dağılımı, program düzeyinde değerlendirme. / Öğretim tasarımı: öğrenme hedefleri, etkinlik akışı, materyal, senaryo, ölçme soruları ve uygulamaları.
• Ölçüt: Tipik yöntemler. Müfredat tasarımı: yetkinlik haritalama, hedef ile modül eşleme matrisi, geriye doğru tasarım. / Öğretim tasarımı: ADDIE, SAM, action mapping, Bloom taksonomisiyle hedef yazımı, Kirkpatrick ile etki ölçümü.
• Ölçüt: Paydaşlar. Müfredat tasarımı: üst yönetim, iş birimi liderleri, akademi yöneticisi. / Öğretim tasarımı: konu uzmanları, eğitmenler, medya ve e-öğrenme geliştiricileri.
• Ölçüt: Kalite ölçütü. Müfredat tasarımı: programın kapsamı eksiksiz, tekrarsız ve iş hedefine bağlı mı? / Öğretim tasarımı: öğrenen hedefi gerçekten kazandı ve işe aktarabildi mi?

Örnek: bir şube müdürü akademisi

Örneğin bir banka yeni atanan şube müdürleri için bir akademi kuruyor. Müfredat tasarımı aşamasında rolün yetkinlik modeli incelenir: kredi riski değerlendirme, ekip yönetimi, satış performansı yönetimi, mevzuat ve uyum, müşteri şikâyetleri. Ekip, bu yetkinlikleri modüllere böler, hangisinin atanmadan önce, hangisinin ilk aylarda iş başında verileceğini belirler, ön koşulları tanımlar ve programın sonunda adayın bir şube vakasını yönettiği bir bitirme değerlendirmesi kurgular.

Öğretim tasarımı aşamasında ise her modül ayrı ayrı ele alınır. Örneğin ekip yönetimi modülünde hedefler davranış diliyle yazılır, zor performans görüşmesi için rol oyunu senaryoları hazırlanır, kısa bir dijital ön hazırlık içeriği ve sınıf sonrası saha görevi tasarlanır, gözlem formu oluşturulur. Müfredat ekibi "bu modül var ve şurada duruyor" der; öğretim tasarımcısı "bu modül şu deneyimle öğrenilecek" der.

Hangi durumda hangisi öne çıkar?

Müfredat tasarımı öne çıkar:

• Kurum içi akademi, sertifika programı ya da rol bazlı öğrenme yolu kuruluyorsa.
• Var olan eğitimler birbirini tekrar ediyor, boşluklar bırakıyor ya da kimin hangi eğitimi alması gerektiği belirsizse.
• Bir mesleki standart, yetkinlik modeli ya da yeni bir iş stratejisi eğitim portföyüne yansıtılacaksa.

Öğretim tasarımı öne çıkar:

• Bir konu uzmanının bilgisi bir derse, e-öğrenmeye ya da mikro öğrenme serisine dönüştürülecekse.
• Eğitim veriliyor ama davranış değişmiyorsa; sorun genellikle etkinlik ve uygulama tasarımındadır.
• Bir sınıf eğitimi çevrim içi ya da karma formata taşınacaksa.

Kurumsal öğrenme projelerinde ikisi sık sık aynı ekipte, art arda yürür; fark, hangi soruyla çalışıldığını bilmektir.

İkisini hizalamak: hedeften modüle, modülden etkinliğe

İki tasarımın kopuk yürümesi, öğrenme programlarında sık görülen bir sorunun kaynağıdır: program hedefleri iddialıdır, ama dersler o hedefleri ölçmeyen etkinliklerle doludur. Bunu önlemek için hedefler zincir halinde aşağıya akmalıdır:

• Program hedefi, iş sonucuna ve role bağlanır.
• Her modülün hedefi, hangi program hedefine hizmet ettiğini açıkça gösterir.
• Her ders hedefi ölçülebilir bir davranışla yazılır.
• Her etkinlik ve ölçme aracı, bir ders hedefiyle eşleşir; eşleşmeyen içerik çıkarılır.

Bu eşleme genellikle bir matrisle yapılır ve hem müfredat ekibinin hem de öğretim tasarımcısının ortak çalışma belgesidir.

Sık yapılan hatalar

• Müfredatı eğitim adlarının listesi sanmak: hedef, sıra, ön koşul ve değerlendirme tanımlanmayan bir liste müfredat değil katalogdur.
• İçerikten başlamak: konu uzmanının bildiği her şeyi programa koymak, hedeften geriye doğru tasarımın yerini alır ve programı şişirir.
• Öğretim tasarımını programdan bağımsız yapmak: aynı kavram farklı modüllerde farklı dille anlatılır, öğrenen tekrar ve çelişkiyle karşılaşır.
• Ölçmeyi en sona bırakmak: hem program hem ders düzeyinde ölçme, hedef yazıldığı anda tasarlanmalıdır.
• Öğrenme sonrası işe aktarımı programa dahil etmemek: yönetici desteği ve saha görevi müfredatın parçası olmalıdır.

Mindset programlarında iki düzey

Kurumsal öğrenme birimlerinde çalışan ya da bu alana geçmek isteyen profesyoneller için Öğretim Tasarımcılığı Sertifika Programı, Eğitim İhtiyaç Analizi ve Hedef Kitle Çözümlemesi ile Öğrenme Hedefleri ve İçerik Mimarisi modülleriyle müfredat düzeyindeki kararlara, ADDIE Modeli ile Tasarım Süreci Yönetimi ve Etkileşim ve Katılım Tasarımı modülleriyle ders düzeyindeki tasarıma birlikte yer verir. Daha odaklı bir başlangıç arayanlar için Öğretim Tasarımı (Instructional Design) eğitimi, Değerlendirme ve Ölçme Tasarımı ile Proje Yönetimi ve Paydaş Koordinasyonu konularını uygulama atölyesiyle işler.

Yapay zeka konusunda kurum içi eğitim programı kuracak eğitmenler için Yapay Zeka Eğitmeni Programı, Yapay Zeka Müfredat ve Program Tasarımı modülüyle müfredat tasarımını belirli bir alana uygular.