Kanban ile Lean Arasındaki Fark: Parça ile Bütünün İlişkisi

Aynı düzlemde olmayan iki kavram

Kanban ve Lean sık sık alternatif yöntemler gibi karşılaştırılır, oysa aynı düzlemde değildir. Lean Enterprise Institute'un tanımıyla lean, gereken değeri daha az kaynak ve daha az israfla yaratmaya yönelik bir düşünme biçimi ve sürekli deneyle sıfır israfa yaklaşmayı hedefleyen bir pratiktir. Yani lean bir yönetim felsefesi ve sistemdir; içinde akış, çekme, standart iş, kaizen gibi pek çok ilke ve araç barındırır.

Kanban ise iki anlamda kullanılır. Üretimde, aynı kaynağın tanımıyla, bir çekme sisteminde parçaların üretimine ya da taşınmasına yetki ve talimat veren bir sinyal aracıdır; kelime Japoncada işaret ya da tabela anlamına gelir. Bilgi işinde ise Kanban Method olarak bilinen, mevcut çalışma biçiminin üzerine uygulanan bir yönetim yöntemidir. Her iki anlamda da Kanban, lean düşüncesinin içinden çıkmıştır.

Lean neyi kapsar?

Lean düşüncesi genellikle James Womack ve Daniel Jones'un tanımladığı adımlarla özetlenir:

• Değeri, son müşterinin gözünden ve ürün ailesi bazında tanımlamak.
• Değer akışındaki tüm adımları belirlemek, değer yaratmayan adımları mümkün olduğunca ayıklamak.
• Değer yaratan adımları sıkı bir sıraya koyarak akışı sağlamak.
• Akış kuruldukça müşterinin değeri bir önceki adımdan çekmesine izin vermek.
• Bu döngüyü, israfsız mükemmel değere ulaşana kadar sürdürmek.

Bu çerçevede çekme (pull) dördüncü adımdır ve Kanban, çekmeyi fiziksel olarak mümkün kılan araçlardan biridir. Lean ayrıca problem çözme kültürü, liderlik davranışları, standart iş, hata önleme ve sürekli iyileştirme gibi Kanban'ın tek başına ele almadığı alanları kapsar.

Ölçüt ölçüt karşılaştırma

• Ölçüt: Doğası. Kanban: bir çekme sinyali ya da iş akışı yönetim yöntemi. / Lean: değer ve israf odaklı bir düşünce ve yönetim sistemi.
• Ölçüt: Kapsam. Kanban: işin akışını görünür kılmak, devam eden işi sınırlamak, üretimi ya da işi gerçek talebe bağlamak. / Lean: değer tanımından tedarik zincirine, liderlikten problem çözmeye kadar tüm organizasyon.
• Ölçüt: Odak. Kanban: akış, bekleyen iş ve teslim süresi. / Lean: israfın tüm türleri, kalite, akış ve insanların problem çözme yetkinliği.
• Ölçüt: Başlangıç noktası. Kanban: mevcut süreçten başlar, değişimi evrimsel yapar. / Lean: değer akışının analizinden ve hedeflenen gelecek durumdan başlar.
• Ölçüt: Temel araçlar. Kanban: kart ya da pano, WIP sınırı, akış metrikleri, açık politikalar, düzenli geri bildirim toplantıları. / Lean: değer akışı haritası, standart iş, hata önleme, hızlı geçiş, görsel yönetim, kaizen ve Kanban.
• Ölçüt: Tipik ortam. Kanban: üretimde ikmal döngüleri; bilgi işinde yazılım, BT operasyonları, pazarlama ve destek ekipleri. / Lean: üretim kökenli; hizmet, sağlık, ofis ve yazılımda da uygulanır.

Kanban Method, lean ile nerede ayrışır?

Kanban University'nin yayımladığı Kanban Kılavuzu, yöntemin kökünün yalın üretimde olduğunu ve lean üzerine kurulduğunu açıkça belirtir. Akışa odaklanma, çekme sistemi kurmak için devam eden işi sınırlama, sistemi bütün olarak iyileştirme ve veriye dayalı karar ortak noktalardır. Kılavuzun genel uygulamaları şunlardır: görselleştir, devam eden işi sınırla, akışı yönet, politikaları açık hale getir, geri bildirim döngüleri kur, birlikte iyileş ve deneyerek evril.

Aynı kılavuz, bilgi işinin üretimden farklarını da sıralar: iş soyuttur, doğrudan stok maliyeti düşüktür, değişkenlik işin doğal parçası kabul edilir, iş akışları daha esnektir ve israf azaltmaya üretimdeki kadar vurgu yapılmaz. Bu nedenle bir yazılım ekibinin Kanban panosu kurması, o ekibin lean bir organizasyon olduğu anlamına gelmez; lean kültürünün bir parçasını benimsediği anlamına gelir.

Hangi durumda nereden başlanır?

Kanban ile başlamak mantıklıysa:

• Ekip çok fazla işe aynı anda başlıyor, hiçbirini bitiremiyorsa.
• Mevcut süreci baştan tasarlamaya direnç yüksekse; Kanban mevcut durumdan başlar.
• Talebin değişken olduğu, sprint gibi sabit zaman kutularının zorlandığı destek ve operasyon ekiplerinde.
• Üretimde belirli bir parça ya da malzeme için itme yerine çekme ile ikmal kurulacaksa.

Lean ile başlamak gerekiyorsa:

• Sorun tek bir ekibin akışından büyükse: uzun teslim süreleri, yüksek stok, kalite kayıpları, birimler arası kopukluk.
• Yönetim bir dönüşüm programı başlatacak ve hedef kurumun çalışma biçimini değiştirmekse.
• Kanban kartları dolaşıyor ama aynı sorunlar tekrarlanıyorsa; eksik olan genellikle problem çözme ve standartlaştırma kültürüdür.

Sık yapılan hatalar

• Kanban'ı yalnız bir pano sanmak: WIP sınırı ve açık çekme kuralı yoksa, sütunlu bir yapılacaklar listesi oluşur, akış değişmez.
• Lean'i araç listesine indirgemek: kart, pano ve harita kurulup problem çözme kültürü kurulmazsa kazanımlar kalıcı olmaz.
• Üretimde kanban döngüsünü dalgalı talepte boyutlandırmayı unutmak: kart sayısı ve süpermarket seviyeleri talep ve temin süresi değiştikçe yeniden hesaplanmalıdır.
• Bilgi işinde akış metriklerini izlememek: teslim süresi ve iş çıkışı görülmeden WIP sınırının işe yarayıp yaramadığı anlaşılamaz.

Mindset programlarında Kanban ve lean

Üretim ve lojistik ekipleri için Pull-System ve Kanban eğitimi, Push Sistemden Pull-System Mantığına Geçiş ve Kanban Boyutlandırma ve Stok Optimizasyonu modülleriyle kanban döngüsünü fabrika ve depo düzeyinde kurmayı ele alır; hizmet ve ofis süreçlerine uyarlama da programın bir parçasıdır. Yazılım, BT ve proje ekiplerinde Kanban Method'u uygulamak isteyen ekip liderleri için Kanban Method (KMP I) Hazırlık eğitimi, Evrimsel Değişim Yönetimi ve Kanban Metrikleri ve Tahmin konularını işler.

Lean'i bütün olarak ele almak isteyen yöneticiler için Yalın Yönetim (Lean Management) Temelleri, üretim tesisleri için ise Just-in-Time (JIT) ve Kanban Sistemi modülünü de içeren Yalın Üretim (Lean Manufacturing) eğitimi uygundur.