Denizyolu ile havayolu taşımacılığı arasında seçim nasıl yapılır?

Hız ile hacim arasındaki temel takas

Uluslararası sevkiyatta denizyolu ile havayolu, iki uç noktayı temsil eder. Havayolu kargo, kıtalar arasındaki mesafeyi en kısa sürede kapatan moddur; buna karşılık birim ağırlık başına en pahalı seçenektir ve uçağın kapasitesi, ağırlık ve hacim sınırlarıyla daraltılmıştır. Denizyolu ise çok büyük hacimleri düşük birim maliyetle taşır ama transit süresi uzundur ve sefer takvimine bağlıdır.

Bu nedenle karar, yükün değerinin ve aciliyetinin taşıma maliyetini karşılayıp karşılamadığına göre verilir. Değeri yüksek, hafif ve zamana duyarlı ürünlerde hava kargonun yüksek bedeli satış kaybı ya da stoksuz kalma maliyetinin yanında küçük kalabilir. Ağır, hacimli ve düşük birim değerli ürünlerde ise denizyolu dışındaki seçenekler ekonomik olmaktan çıkar.

Temel farklar: ölçüt bazında karşılaştırma

• Transit süre: Denizyolunda limana teslimden varış limanında yükün serbest kalmasına kadar geçen süre uzundur / Havayolunda havalimanından havalimanına süre kısadır, toplam süreyi daha çok kabul, gümrük ve aktarma belirler.
• Ücretlendirme: Denizyolunda fiyat konteyner başına ya da parsiyel yükte hacim veya ağırlık üzerinden belirlenir / Havayolunda gerçek ağırlık ile hacimsel ağırlıktan büyük olanı esas alınır (ücretlendirilebilir ağırlık).
• Kapasite: Gemi kapasitesi çok büyüktür, ağır ve gabari dışı yük alabilir / Uçak kapasitesi sınırlıdır; yük boyutu kapı ve ambar ölçüleriyle kısıtlanır.
• Belge: Denizyolunda konşimento (bill of lading) / Havayolunda hava yük senedi (air waybill), genellikle devredilebilir kıymetli evrak değildir.
• Yük kısıtları: Denizyolunda tehlikeli madde kuralları vardır ancak kabul edilen madde yelpazesi geniştir / Havayolunda tehlikeli madde kuralları çok daha sıkıdır, bazı maddeler hiç kabul edilmez.
• Güvenilirlik: Denizyolu hava koşulları, liman sıkışıklığı ve aktarmalardan etkilenir / Havayolu daha sık sefer sunar, ancak kapasite sezonda daralabilir.
• Çevresel etki: Denizyolunda taşınan birim yük başına emisyon düşüktür / Havayolunda birim yük başına emisyon belirgin biçimde yüksektir.

Ücretlendirilebilir ağırlık neden kararı değiştirir?

Hava kargoda taşıyıcı uçaktaki yeri satar; bu yüzden hafif ama hacimli bir yük, ağırlığından çok kapladığı hacme göre fiyatlanır. Hacimsel ağırlık, kolinin boyutlarından belirli bir dönüşüm katsayısıyla hesaplanır ve gerçek ağırlıktan büyükse fatura buna göre kesilir. Yastık, aydınlatma ürünü ya da boş ambalaj gibi hacimli malzemelerde bu fark hava kargoyu hızla pahalı hale getirir.

Bu yüzden havayolu seçilecekse ambalaj tasarımı doğrudan maliyet konusudur. Kolinin içinde boşluk bırakmamak, paletin yüksekliğini ve kenar taşmalarını kontrol etmek ve gerekirse ürünü sökülmüş halde göndermek hacimsel ağırlığı düşürür. Denizyolunda ise konteyner doluluğu belirleyici olduğundan aynı optimizasyon, konteynere daha fazla yük sığdırma amacıyla yapılır.

Stok ve nakit tarafı: yolda geçen süre de bir maliyettir

Transit süre yalnız teslim tarihini değil, işletmenin bilançosunu da etkiler. Denizyolunda mal haftalarca yolda kalabildiği için alıcı, talep belirsizliğine karşı daha fazla emniyet stoku tutmak ve siparişini daha erken vermek zorunda kalır. Bu da depolama, sermaye bağlama ve modası geçme riskini artırır.

Havayolunda kısa süre, daha küçük ve sık siparişe, talebe daha yakın planlamaya imkan verir. Bu yüzden hızlı değişen ürünlerde, yeni ürün lansmanlarında ve kısa raf ömrü olan mallarda hava kargonun yüksek navlunu, düşen stok ve satış kaybı maliyetiyle dengelenebilir. Doğru karşılaştırma, navlun ile birlikte stok tutma maliyetini ve gecikme halinde oluşacak ticari kaybı da hesaba katar.

Hangi yük hangi moda gider?

Havayolunu öne çıkaran yükler: • Bozulabilir ürünler (taze gıda, çiçek) ve soğuk zincir gerektiren ilaçlar • Yüksek değerli elektronik, yedek parça ve numune gönderileri • Üretim hattını durduracak acil parça ihtiyacı • Lansman, kampanya ya da sezon başlangıcına yetişmesi gereken ürünler

Denizyolunu öne çıkaran yükler: • Ham madde, dökme yük, makine ve proje yükleri • Düşük birim değerli, ağır ya da hacimli tüketim ürünleri • Talebi öngörülebilir, düzenli ikmal edilen ürünler • Hava kargoda kabul edilmeyen ya da sıkı kısıtlanan tehlikeli maddeler

Aynı firma ürün grubuna göre iki modu birlikte kullanabilir: düzenli stok denizyoluyla gelirken, beklenmedik talep artışlarında eksik kısım havayoluyla tamamlanır.

Ara çözüm: deniz-hava kombine taşıma

Deniz-hava (sea-air) modelinde yük önce gemiyle bir aktarma merkezine taşınır, oradan uçakla son varış noktasına gönderilir. Amaç, tamamen hava kargodan daha düşük maliyetle, tamamen denizyolundan daha kısa bir toplam süre elde etmektir. Model, aktarma noktasında yükün hızlı ve hasarsız el değiştirmesine, gümrük statüsünün doğru yönetilmesine ve iki ayağın takvimlerinin eşleşmesine bağlıdır.

Bu tür kombine çözümler her güzergahta sunulmaz ve sorumluluk zinciri iki taşıyıcıya bölündüğü için sözleşme, sigorta ve belge kurgusunun baştan netleştirilmesi gerekir. Seçim yapılırken teklifler kapıdan kapıya toplam süre ve toplam maliyetle karşılaştırılmalıdır.

Teklifleri karşılaştırırken kontrol listesi

Deniz ve hava teklifleri farklı birimlerle ve farklı kapsamla gelir; aynı zemine çekilmeden karşılaştırılırsa yanıltıcı olur. Teklif değerlendirmesinde şu sorular sorulmalıdır: • Fiyat havalimanından havalimanına ya da limandan limana mı, yoksa kapıdan kapıya mı? • Hava teklifi hangi ağırlık üzerinden hesaplandı, kolilerin gerçek ölçüleri bildirildi mi? • Yakıt, güvenlik, liman ve terminal ek ücretleri teklife dahil mi? • Denizyolunda serbest süre ne kadar, demuraj ve detention koşulları neler? • Transit süre aktarma ve gümrük beklemesini de kapsıyor mu? • Sigorta kimde, teminat hangi riskleri kapsıyor?

Bu sorulara verilen yanıtlar tek tabloda toplandığında, iki mod arasındaki fark yalnız navlun farkı olmaktan çıkar ve toplam maliyet, süre ve risk birlikte görünür hale gelir. Incoterms teslim şekli de bu tabloya eklenmelidir, çünkü hangi masrafın satıcıda, hangisinin alıcıda kalacağını o belirler.

Bu konular Mindset programlarında nerede çalışılır?

Havayolu Kargo Yönetimi eğitimi kargo kabulü ve uçuş planlaması, tehlikeli madde taşımacılığı (DGR) ve soğuk zincir dahil özel kargo konularını işler; hava kargo acenteleri, havalimanı kargo terminalleri ve ithalat-ihracat operasyonu yürüten ekipler için uygundur. Denizyolu ve Liman Yönetimi eğitimi navlun piyasaları, liman ve terminal operasyonları ile gümrük uyumunu ele alır.

Mod kararını maliyet tarafından kurmak isteyen satın alma ve lojistik ekipleri, Toplam Lojistik Maliyeti ve Landed Cost Hesaplama eğitimindeki taşıma maliyetlerinin modellenmesi ve stok tutma maliyeti modüllerini bu karşılaştırmaya doğrudan uygulayabilir.