Veri Göçü Planı: Eski Sistemden Yeniye Güvenli Taşıma

Veri göçü neden ayrı bir proje gibi yönetilir?

Yeni bir sistem ne kadar iyi kurulursa kurulsun, içi boşsa işe yaramaz. Müşteriler, ürünler, siparişler, hesaplar ve geçmiş işlemler yeni ortamda var olmalıdır. Bu verinin eski sistemden güvenle taşınması, kendi planı, sahibi ve takvimi olan bir iştir. Sistem kurulumunun yanında yürüyen ama ona bağlı kalmayan bir akış olarak ele alınmalıdır.

Veri göçü, şema değişikliğinden ayrıdır. Geliştiricinin bir veritabanı şemasını sürümden sürüme güncellemesi teknik bir işlemdir. Burada konu, iki farklı sistemin veri yapıları, kuralları ve kalite düzeyleri arasında köprü kurmaktır. Bulut geçişi stratejileri de ayrı bir konudur: uygulamanın nereye ve nasıl taşınacağını belirler; bu sayfa içindeki verinin taşınmasını anlatır.

Bu işin zorluğu çoğu zaman teknik değil, veri kalitesindedir. Eski sistemlerde tekrarlı kayıtlar, boş zorunlu alanlar, birbirini tutmayan kodlar ve kimsenin hatırlamadığı kurallar bulunur. Bu yüzden göç projesi, iş birimlerinin aktif katılımını ve veri sahiplerinin onayını gerektirir. Planlama bu üç soruyla başlar: ne taşınacak, hangi biçimde taşınacak, doğru taşındığını nasıl bileceğiz?

Aşama aşama göç planı

Göç planı beş ana aşamadan oluşur.

• Kapsam: hangi sistemlerden hangi verilerin taşınacağı, neyin arşivleneceği, neyin bırakılacağı belirlenir.
• Temizlik: tekrarlı, eksik ve tutarsız kayıtlar kaynakta ya da göç sırasında düzeltilir.
• Eşleme: kaynak alanlar hedef alanlara, dönüşüm kurallarıyla bağlanır.
• Deneme göçleri: göç betikleri ve süreçler gerçek veriyle sınanır, sonuçlar doğrulanır, hatalar düzeltilir.
• Doğrulama ve son göç: son deneme onaylandıktan sonra canlıya geçişte gerçek göç yapılır ve sonuç yeniden doğrulanır.

Her aşamanın bir çıkış ölçütü ve onaylayanı vardır. Kapsam onaylanmadan eşleme, eşleme onaylanmadan deneme yapılmaz. Aşamalar kısmen paralel yürüyebilir, örneğin temizlik sürerken eşleme başlar, ama bir sonraki aşamanın girdisi olan çıktının onaylı olması gerekir.

Kapsam ve temizlik: önce neyi taşımayacağınıza karar verin

Kapsam çalışması bir envanterle başlar. Eski sistemlerde hangi tablolar, hangi kayıt türleri ve hangi tarih aralığı var? Her biri için üç sorudan biri yanıtlanır: yeni sistemde günlük işte kullanılacak mı, yasal ya da raporlama nedeniyle saklanacak ama arşivde mi tutulacak, yoksa artık gereksiz mi?

Örneğin yıllar önce kapanmış müşterilerin ayrıntılı etkinlik geçmişi yeni sistemin canlı veritabanına girmek zorunda olmayabilir; salt okunur bir arşivde kalabilir. Böylece taşınacak veri azalır, temizlik yükü düşer ve canlıya geçiş penceresi kısalır. Kararı veri sahipleri ve iş birimleri verir, projeyi yürüten BT ekibi değil. Hukuki saklama yükümlülükleri varsa ilgili ekiple birlikte karar alınmalıdır.

Temizlikte iki seçenek vardır: kaynak sistemde düzeltmek ya da göç sırasında dönüştürmek. Kaynakta düzeltmek kalıcıdır ama iş birimlerinin zamanını alır. Dönüşüm sırasında düzeltmek hızlıdır ama kural karmaşıklaşır. Tekrarlı kayıtların birleştirilmesi gibi karar gerektiren temizlikler iş birimine bırakılır. Temizlik kuralları yazılı olmalıdır, çünkü her deneme göçünde aynı kurallar uygulanacaktır.

Eşleme: göçün sözleşmesi

Eşleme tablosu, kaynak alanın hedefte nereye gittiğini ve hangi dönüşümden geçtiğini gösterir. Kurgusal bir örnek:

• Kaynakta tek alan olan 'Telefon', hedefte ülke kodu ve numara olarak ikiye ayrılır. Kural: boşlukları ve işaretleri temizle, ülke kodu yoksa varsayılanı ekle.
• Kaynakta serbest metin olan 'Durum' alanı, hedefte sabit bir listeden seçilir. Kural: her eski değeri bir hedef değere eşle; eşlenemeyenleri 'incelenecek' olarak işaretle.
• Kaynakta zorunlu olmayan 'E-posta', hedefte zorunludur. Kural: boş olanlar için iş birimi karar verir; geçici bir değerle doldurmak ya da kaydı taşımamak seçenektir.

Bu örnekler eşlemenin yalnızca teknik değil, iş kararı içerdiğini gösterir. Eşlenemeyen değerler, zorunlu alan uyuşmazlıkları, kod listesi farkları ve tarih biçimleri her projede çıkar. Her karar bir kez yazılır ve tüm denemelerde aynı şekilde uygulanır.

Eşleme tablosunun sahibi, hem kaynağı hem hedefi bilen kişidir. Çoğu zaman bu işi veri analisti ya da iş analisti ile iş birimi temsilcisi birlikte yürütür. Tablonun son hali iş birimi tarafından onaylanmalıdır.

Deneme göçleri ve doğrulama

Deneme göçü, göç sürecinin canlıya geçişten önce tamamen çalıştırılmasıdır. İlk denemeler hataların ortaya çıkması içindir; bu yüzden başarısızlık beklenir ve plana dahil edilir. Her denemede betikler çalışır, veri hedefe yüklenir, sonuçlar karşılaştırılır, hatalar listelenir ve düzeltilir. Döngü, sonuçlar iş birimlerinin kabul ettiği düzeye gelene kadar tekrarlanır.

Doğrulama iki katmanda yapılır. Birincisi sayısal mutabakattır: kaynaktaki ve hedefteki kayıt sayıları ile önemli toplamlar, örneğin bakiyeler ya da stok adetleri, karşılaştırılır. Fark varsa reddedilen veya kaybolan kayıtlar incelenir. İkincisi anlamsal doğrulamadır: iş birimi örnek kayıtları sistemde açar ve verinin anlamlı olup olmadığına bakar. Sayılar tutarken tarihlerin kayması ya da kodların yanlış eşlenmesi yalnızca bu bakışla yakalanır.

Deneme göçleri süreleri de ölçer. Veri hacmi büyükse göçün canlıya geçiş penceresine sığıp sığmadığı provada görülür; sığmıyorsa göç parçalara bölünür ya da önceden taşınabilen veri ayrılır. Son göçten önce kaynak sistemde veri girişi dondurulur ve son bir fark yüklemesi yapılır.

Sık hatalar ve kontrol listesi

Veri göçü projelerinde en sık görülen hatalar şunlardır.

• Göçü uygulama kurulumunun sonuna bırakmak.
• Her şeyi taşımaya çalışmak; kapsamı daraltmamak.
• Eşleme kararlarını yazılı tutmamak, her denemede farklı sonuç almak.
• İş birimini sürece geç dahil etmek; temizlik ve onay son ana kalır.
• Yalnızca sayıları doğrulamak, verinin anlamını kontrol etmemek.
• Deneme göçünü gerçek veriye benzemeyen küçük bir örnekle yapmak.
• Geri dönüş planı olmadan son göçe girmek.

Kısa kontrol listesi: kapsam onaylı mı, taşınmayacak veri ve nedeni yazılı mı, eşleme tablosu iş birimince onaylı mı, temizlik kuralları belgeli mi, deneme göçleri gerçek veriyle yapıldı mı, mutabakat ve anlamsal doğrulama tamamlandı mı, süre canlıya geçiş penceresine sığıyor mu, geri dönüş planı hazır mı?

Plan bir veri mühendisi ya da veri planlayıcısı ile çapraz kontrol edildiğinde teknik ayrıntılardaki eksikler erken yakalanır.

Bu beceriyi Mindset programlarında nerede çalışırsınız?

IT Proje Yönetimi Sertifika Programı, proje planlama ve takvimlendirme, kalite güvence ve test yönetimi ile IT projesi hazırlama uygulamalarını kapsar. Veri göçü, bu bilginin uygulandığı en riskli iş paketlerinden biridir; proje yöneticileri, iş analistleri ve sistem geçişlerinden sorumlu BT yöneticileri için önemlidir.