Varsayım Haritalama: En Riskli Varsayımı Önce Test Etmek

Varsayım haritalama neden gerekir?

Bir ürün ya da hizmet fikri ortaya çıktığında ekip genellikle onu nasıl yapacağını konuşmaya başlar. Oysa fikrin içinde, doğruluğu kimse tarafından sınanmamış çok sayıda inanç saklıdır: müşterinin bu sorunu gerçekten yaşadığı, onu çözmeye değer bulduğu, sunduğumuz yolu tercih edeceği, bizim bunu sağlayabileceğimiz gibi.

Varsayım haritalama bu inançları masaya çıkarır ve hepsini aynı ciddiyetle test etmek yerine hangisinin önce sınanacağını belirler. Fikir kötü olabilir ve bunun erken anlaşılması maliyeti çok azaltır. Fikir iyi olabilir ve ekip, en kırılgan noktasına odaklanarak onu güçlendirir.

Yöntem özellikle tasarım odaklı düşünmede fikir üretiminden prototipe geçerken değerlidir. Prototip yapmadan önce, neyi öğrenmek istediğinizi bilmek gerekir. Varsayım haritası bu sorunun yanıtını verir.

Varsayımları nasıl çıkarırsınız?

Varsayım çıkarmak için fikri bir cümleyle tanımlayarak başlayın: Kim için, hangi sorunu, nasıl çözüyoruz? Sonra şu soruyu sorun: Bu fikrin işe yarayabilmesi için neler doğru olmalı?

Soruyu üç mercekten sormak, listeyi dengeli tutar:

• İstenirlik: Müşteri bu sorunu yaşıyor mu, çözümü istiyor mu, vazgeçip başka bir yöntemi mi seçer?
• Uygulanabilirlik: Bunu üretebilir, teslim edebilir, gerekli beceriye ya da ortağa ulaşabilir miyiz?
• Sürdürülebilirlik: İşi maddi olarak taşıyabilir, kurumun hedefleriyle uyumlu tutabilir miyiz?

Ekip üyeleri her varsayımı ayrı bir kartta, kendi cümleleriyle yazar. Kartlar, tartışmadan önce bireysel olarak üretilirse çeşitlilik artar. Sonra tekrar edenler birleştirilir ve her biri “…olduğunu varsayıyoruz” kalıbıyla düzenlenir. Belirsiz kartlar tek bir somut cümleye indirilmelidir: “Müşteriler memnun olur” yerine “Müşteriler siparişi kendi başlarına yönetmeyi tercih eder”.

Varsayımın niteliğini ayırt etmek de yardımcı olur. Bazıları müşteri hakkındadır, bazıları kendi kapasiteniz hakkındadır, bazıları da pazar koşulları hakkındadır. Listeyi bu gruplara göre gözden geçirmek, bir türün tümüyle atlanıp atlanmadığını gösterir. Ekip yalnız müşteri varsayımlarını yazmışsa, uygulanabilirlik tarafı büyük olasılıkla kör noktadır.

Varsayımın niteliğini ayırt etmek de yardımcı olur. Bazıları müşteri hakkındadır, bazıları kendi kapasiteniz hakkındadır, bazıları da pazar koşulları hakkındadır. Listeyi bu gruplara göre gözden geçirmek, bir türün tümüyle atlanıp atlanmadığını gösterir. Ekip yalnız müşteri varsayımlarını yazmışsa, uygulanabilirlik tarafı büyük olasılıkla kör noktadır.

Haritayı kurmak ve okumak

Haritalama bir tahta üzerinde yapılır. Yatay eksen kanıtı gösterir: bu varsayımı destekleyecek elimizde ne var? Görüşme notları, kullanım verisi, önceki deneyim kanıt sayılır; “bence” kanıt sayılmaz. Dikey eksen önemi gösterir: varsayım yanlışsa fikrin geri kalanı çöker mi?

Ekip kartları sırayla tartışır ve her birini iki eksende konumlandırır. Tartışma uzarsa iki kişiyi bir kart üzerinde ikna etmeye çalışmak yerine her iki görüşü de not edip ortalamayı kullanın; amaç tam hassasiyet değil, kabaca sıralamadır.

Harita bittiğinde dört bölge oluşur. Önemli ve kanıtı az varsayımlar test listesinin başıdır. Önemli ve kanıtlı olanlar, ekibin güvenle ilerleyebileceği temeldir. Önemsiz ama kanıtsız varsayımlar bekletilebilir; önemsiz ve kanıtlı olanlar ise tartışma süresini hak etmez.

İlk testin konusu, en sol üstteki kümeden seçilir. Birden fazla aday varsa, hangisi yanlış çıkarsa fikir tümüyle değişir diye bakılır.

Seçilen varsayımı teste çevirmek

En riskli varsayım seçildiğinde, onu sınanabilir bir hipoteze çevirmek gerekir: “Küçük işletme sahipleri aylık raporunu elle hazırlamaktan rahatsızdır ve otomatik raporu denemeye gönüllü olur.” Hipotez yanlış çıkabilecek kadar net olmalıdır.

Sonra yöntemi seçin. Varsayımın niteliği yöntemi belirler:

• Müşterinin sorunu yaşayıp yaşamadığını anlamak için görüşme ve gözlem.
• Çözüme ilgi olup olmadığını ölçmek için basit bir tanıtım sayfası ya da ön kayıt formu.
• Kullanım biçimini anlamak için kâğıt ya da tıklanabilir prototip.
• Teslim edebilirliği anlamak için küçük bir deneme ya da uzman görüşmesi.

Testten önce çürütme ölçütünü yazın. “Görüştüğümüz kişilerin çoğu bu sorunu hiç yaşamadığını söylerse varsayım yanlıştır” gibi bir tanım, sonuç geldiğinde eğilimle yorum yapmayı engeller. Sonuç ya varsayımı doğrular, ya çürütür ya da fikri yeniden şekillendirmeyi gerektirir; üçü de ilerleme sayılır.

Küçük bir örnek

Bir bankanın dijital ekibi, gençlere yönelik bir harçlık takip uygulaması düşünüyor. Ekip varsayımları listeler: gençler harcamalarını takip etmek ister, ebeveynler çocuğunun harcamasını görmek ister, gençler uygulamayı ebeveyn denetimi olarak görmez, banka bu ürün için gerekli düzenleyici izni alabilir.

Haritalamada ekip, gençlerin uygulamayı ebeveyn denetimi olarak algılamayacağı varsayımını önemli ve kanıtsız bulur. Çünkü yanlış çıkarsa ürünü kullanan olmaz. Düzenleyici izin varsayımı da önemlidir ama hukuk ekibi bunu önceden yanıtlayabileceği için kanıt tarafına yakın yerleşir.

İlk test olarak ekip birkaç genci dinler ve ürün fikrini kâğıt üzerinde gösterir. Sonuç, gençlerin paylaşım kontrolünü kendilerinde görmek istediğini gösteriyorsa, ürün kurgusu yeniden çizilir. Test, bütün uygulamayı yazmadan bir yön değişikliği sağlamıştır.

Sık yapılan hatalar

En yaygın hata, varsayımları yazmak yerine zaten bildiğini düşündüğü şeyleri listelemektir. Ekip “bunu kimse sorgulamaz” dediği maddeleri çıkarırsa, en tehlikeli varsayımlar haritaya hiç girmez. Listeye alınmayan varsayımı kimse test etmez.

İkinci hata, kanıtı fikirle karıştırmaktır. Ekip içi uzlaşı kanıt değildir; kanıt, ekip dışından gelen gözleme, veriye ya da davranışa dayanır. Üçüncü hata, haritayı yapıp teste geçmemektir. Harita bir plan aracıdır, sonuç değildir.

Dördüncü hata, aynı anda çok sayıda varsayımı sınamaya çalışmaktır. Öğrenme dağılır ve hangi testin neyi gösterdiği karışır. Önce bir ya da iki varsayım seçin, sonucu görün, haritayı güncelleyin. Harita bir kez çizilip rafa kaldırılmaz; yeni kanıt geldikçe kartlar sağa kayar.

Bu beceriyi Mindset programlarında nerede çalışırsınız

Varsayım haritalama, fikri eyleme çevirme sürecinin bir parçasıdır. Design Thinking Sertifika Programı’nın Fikirden Eyleme Geçiş modülü, fikir seçiminden prototip ve teste uzanan bu zinciri ele alır. Ürün ve girişimcilik tarafında ise Lean Startup ve İç Girişimcilik programı, yeni fikirleri küçük denemelerle sınama yaklaşımını çalıştırır.

Her iki program da yeni bir ürün ya da hizmet üzerinde çalışan ekiplere uygundur.