SQL'de Otomatik Artan Birincil Anahtar: IDENTITY, AUTO_INCREMENT ve SEQUENCE

Neden veritabanına kimlik ürettirilir?

Bir tabloda satırı güvenle tanımlayacak bir anahtar gerekir. Ad ve soyad tekrar edebilir, e-posta zamanla değişebilir. Bu yüzden çoğu tabloya iş verisinden bağımsız bir kimlik kolonu eklenir ve onu birincil anahtar yaparız. Uygulamanın kimliği kendisi üretmesi yarış durumlarına ve çakışmaya açıktır; farklı kullanıcılar aynı anda aynı sayıyı seçebilir. Değeri veritabanına ürettirmek bu sorunu ortadan kaldırır, çünkü sayaç tek yerde ve eşzamanlı isteklere karşı güvenli tutulur.

Mantık her sistemde aynıdır: kolon tanımına otomatik üretim özelliği verilir, INSERT komutunda kolon listeden çıkarılır ve değer sistem tarafından atanır. Fark söz dizimindedir; sistemlerin yazımları bir sonraki bölümde yan yana verilir.

Bir kimlik kolonunun tek başına birincil anahtar olması gerekmez, ama pratikte o kolona PRIMARY KEY tanımı yazılır. SQL Server belgesi bu konuda açıktır: IDENTITY özelliği değerin benzersizliğini garanti etmez; benzersizliği PRIMARY KEY ya da UNIQUE kısıtı sağlar. Aynı tablo için yalnızca bir kimlik kolonu tanımlanabilir.

SQL Server, MySQL ve PostgreSQL'de tanım

SQL Server'da kolon IDENTITY özelliğiyle tanımlanır. Parantez içinde başlangıç değeri ve artış miktarı verilir; ikisi birlikte yazılır ya da hiç yazılmaz, yazılmazsa varsayılan IDENTITY(1,1) olur:

CREATE TABLE musteri ( musteri_id INT IDENTITY(1,1) PRIMARY KEY, ad VARCHAR(50) );

MySQL'de AUTO_INCREMENT özelliği kullanılır. Kolonun bir anahtar olarak tanımlanması gerekir:

CREATE TABLE musteri ( musteri_id INT NOT NULL AUTO_INCREMENT, ad VARCHAR(50), PRIMARY KEY (musteri_id) );

PostgreSQL'de eski ve yaygın yol SERIAL tipidir. SERIAL gerçek bir tip değil, kısayoldur: arka planda bir sequence yaratır ve kolona varsayılan değer olarak bağlar. SERIAL benzersizlik kısıtı eklemez, PRIMARY KEY ayrıca yazılmalıdır. Standarda uygun yeni biçim ise GENERATED ... AS IDENTITY ifadesidir:

CREATE TABLE musteri ( musteri_id INT GENERATED BY DEFAULT AS IDENTITY PRIMARY KEY, ad VARCHAR(50) );

Tipi seçerken tablonun ne kadar büyüyeceğini düşünün. Küçük bir tamsayı tipi sınırına ulaşırsa bir sonraki üretim hata verir; hızla büyüyen olay ve kayıt tablolarında BIGINT tercih edilir.

Son üretilen kimliği almak ve toplu eklemek

Üst tabloya bir sipariş ekleyip hemen alt tabloya kalemlerini yazacaksanız, az önce üretilen kimliği bilmeniz gerekir. En sık yapılan hata, bunun için tabloda en büyük değeri sorgulamaktır; aynı anda başka bir kullanıcı da satır eklediyse yanlış kimliği alırsınız. Her sistem, bağlantıya özel güvenli bir yol sunar.

MySQL'de LAST_INSERT_ID() çağrısı, o bağlantıda en son otomatik üretilen değeri verir; başka bağlantıların eklemeleri sonucu etkilemez. Birden çok satır tek komutta eklendiyse fonksiyon ilk eklenen satırın değerini döndürür. PostgreSQL'de INSERT sonuna RETURNING musteri_id eklemek, üretilen değeri komutun cevabı olarak getirir. SQL Server'da OUTPUT eki ya da SCOPE_IDENTITY kullanılır.

MySQL'de kimlik kolonuna açıkça bir değer verirseniz sayaç o değerden devam eder: sonraki üretim, kolondaki en büyük değerin bir fazlası olur. Bu yüzden veri taşırken elle büyük bir kimlik girmek sonraki otomatik değerleri de yukarı çeker. SQL Server'da kimlik kolonuna elle değer yazmak için ayrı bir ayar açılması gerekir ve bu işlem veri taşıma gibi özel durumlar içindir.

Kimlikte boşluk oluşması normal mi?

Çoğu geliştirici bir gün kimlik numaralarında boşluk görüp endişelenir. Sistemler bunu bilerek kabul eder. SQL Server belgesi şunları açıkça belirtir: kimlik özelliği bir işlemin aldığı değerlerin ardışık olacağını garanti etmez, sunucu yeniden başlatıldığında ya da bir hata sonrası önbellekteki bazı değerler kaybolabilir ve geri alınan bir eklemenin tükettiği değer bir daha üretilmez. PostgreSQL belgesi de benzer biçimde, hiç satır silinmese bile serial değerlerinde boşluk oluşabileceğini söyler; çünkü sıradan alınan değer, ekleme işlemi geri alınsa bile tüketilmiş sayılır.

Bu nedenle kimlik numarasını sayaç ya da fatura numarası gibi boşluksuz olması gereken bir iş değeri olarak kullanmayın. Yasal olarak ardışık olması gereken belge numaraları için ayrı bir sayaç tablosu ya da kontrollü bir mekanizma tasarlanır; hukuki ve muhasebe gereksinimlerini bu karara dahil edin.

Kimliği sıfırlamak ya da yeniden başlatmak için her sistemin ayrı komutu vardır. Canlı tabloda bunu yapmadan önce mevcut veriyle çakışma olup olmadığını kontrol edin; sayaç, tabloda var olan değerlerin altına inerse benzersiz kısıt hata verir.

SEQUENCE ne zaman gerekir?

Otomatik artan kolon tek tabloya bağlı bir sayaçtır. SEQUENCE ise tablodan bağımsız, adı olan bir nesnedir ve birden çok tablonun ya da uygulamanın aynı sayaçtan beslenmesini sağlar. Örnek olarak farklı kaynaklardan gelen başvuruların hepsinin ortak bir numaralandırma kullanması istenebilir.

PostgreSQL'de bir sequence yaratılır ve nextval fonksiyonuyla sıradaki değer alınır. SERIAL zaten arka planda böyle bir sequence kurar ve onu kolona sahip olarak bağlar: tablo ya da kolon silindiğinde sequence de silinir. SQL Server'da da CREATE SEQUENCE ve NEXT VALUE FOR ile benzer iş yapılır. Her sistemin sequence söz dizimi ve önbellek ayarları farklıdır; kullandığınız sürümün belgesine bakın.

Karar ölçütü basittir: sayaç tek tablonun kimliğiyse otomatik artan kolon yeterlidir. Değer, INSERT'ten önce uygulamada gerekiyorsa ya da tablolar arasında paylaşılıyorsa SEQUENCE seçin. Boşluk kabul edilemeyen belge numaralarında ikisi de tek başına yeterli değildir.

Bu beceriyi Mindset programlarında nerede çalışırsınız?

Mindset'in SQL ile Programlama Eğitimi tablo oluşturma ve kısıt tanımlama adımlarını uygulamalı yapar; Veritabanı Yönetim Sistemleri ve Uygulamaları ise farklı veritabanı sistemlerini yan yana ele alır. Birden çok sistemle çalışan geliştiriciler ve analistler için asıl kazanım, söz dizimi farklarını bilerek taşınabilir şema tasarlamaktır.

Kendi deneme veritabanınızda tabloya kimlik kolonu ekleyip birkaç satırı bilerek geri alarak numaralardaki boşluğu gözlemleyin; teoriyi anlamanın en kısa yoludur.