Nakit Akış Tablosu Hazırlama: Dolaylı ve Doğrudan Yöntem Adımları

Nakit akış tablosu neyi gösterir?

Gelir tablosu işletmenin kâr ettiğini söyleyebilir, ama paranın kasaya girip girmediğini söylemez. Satış yapılmış ama henüz tahsil edilmemişse kâr vardır, nakit yoktur. Aynı şekilde peşin ödenen bir makine alımı gelir tablosuna anında gider yazılmaz, ama nakdi hemen azaltır. Nakit akış tablosu, bu farkı dönem başı ile dönem sonu nakit ve nakit benzerleri arasındaki hareketi açıklayarak görünür kılar. Tablonun içeriğini Türkiye'de TMS 7 Nakit Akış Tablosu standardı düzenler; uluslararası karşılığı IFRS Vakfı'nın IAS 7 Statement of Cash Flows standardıdır.

Nakit hareketleri üç faaliyette toplanır. İşletme faaliyetleri (TMS 7'nin Türkçe metninde esas faaliyetler), işletmenin esas gelir getiren faaliyetlerini ve yatırım ya da finansman sayılmayan diğer faaliyetleri kapsar. Yatırım faaliyetleri, uzun vadeli varlıkların ve nakit benzeri sayılmayan diğer yatırımların edinilmesi ve elden çıkarılmasıdır. Finansman faaliyetleri ise işletmenin ortaklarca konulan sermayesinin ve borçlanmalarının büyüklüğünü ve bileşimini değiştiren faaliyetlerdir. Bir işlemi yanlış faaliyete koymak, tablonun yorumunu bozar: kredi çekmek işletme nakdi gibi görünürse esas faaliyet olduğundan güçlü sanılır.

Gelir tablosu ve bilanço tahakkuk esasına göre hazırlanır; nakit akış tablosu ise dönemin nakit giriş ve çıkışlarını gösterir. Hazırlama işi büyük ölçüde tahakkuk esaslı kayıtların nakit hareketlerine çevrilmesidir. Bu yüzden hazırlayanın bilançoyu, gelir tablosunu ve hesap hareketlerini birlikte okuyabilmesi gerekir.

Doğrudan ve dolaylı yöntem

İşletme faaliyetlerinden nakit akışı farklı yöntemlerle gösterilebilir. Doğrudan yöntemde brüt nakit tahsilatların ve brüt nakit ödemelerin ana sınıfları (müşterilerden tahsilat, tedarikçilere ödeme, çalışanlara ödeme gibi) ayrı satırlarda verilir. Dolaylı yöntemde ise dönem kârı ya da zararı, nakit dışı işlemlerin, ertelemelerin ve tahakkukların, ayrıca yatırım ve finansmanla ilgili kalemlerin etkisiyle düzeltilir.

Doğrudan yöntem okuyana nakdin gerçekte nereden girip çıktığını daha açık gösterir; TMS 7 de işletmeleri bu yöntemi kullanmaya teşvik eder, çünkü gelecekteki nakit akışlarının tahmininde dolaylı yöntemle elde edilemeyen bilgi sağlar. Buna karşılık tahsilat ve ödemelerin ana gruplara ayrıştırılmasını gerektirdiği için daha fazla emek ister. Dolaylı yöntem mevcut kâr rakamından başladığı ve bilanço farklarını kullandığı için eldeki kayıtlarla daha kolay hazırlanır. Ayrıca kâr ile nakit arasındaki farkın nedenlerini gösterir: hangi kalemin nakdi tükettiğini ve hangisinin kâr yazdığı halde nakit getirmediğini bir bakışta görürsünüz.

Yatırım ve finansman bölümleri her iki yöntemde de aynı biçimde hazırlanır. Yöntem farkı yalnızca işletme faaliyetleri bölümüne aittir. Hangi yöntemin seçileceği raporlama politikasına ve düzenleyici beklentilere bağlıdır; seçimden önce geçerli standardı ve kurum politikasını kontrol edin. IFRS Vakfı'nın açıklamasına göre IFRS 18 ile IAS 7'de yapılan değişiklik, uygulandığı dönemlerde dolaylı yöntemin başlangıç noktasını faaliyet kârı ya da zararı ara toplamı yapar; Türkiye'deki karşılık standartların yürürlük takvimini Kamu Gözetimi Kurumu duyurularından izleyin.

Dolaylı yöntemle adım adım hazırlama

Dolaylı yöntemle hazırlama, kârdan başlayıp nakde ulaşan bir hesap zinciridir. Sıra şöyledir.

İlk adımda gelir tablosundan dönem kârı alınır. İkinci adımda nakit çıkışı olmayan giderler geri eklenir; amortisman bunların başında gelir. Üçüncü adımda işletme sermayesindeki değişimler düzeltilir: alacaklardaki artış nakdi azaltır, ticari borçlardaki artış ise ödemeyi ertelediği için nakdi artırır. Bu adımlar işletme faaliyetlerinden nakit akışını verir.

Kurgusal bir örnek: dönem kârı 50.000, amortisman gideri 18.000, alacaklarda artış 12.000, ticari borçlarda artış 7.000 olsun. İşletme faaliyetlerinden nakit akışı 50.000 + 18.000 - 12.000 + 7.000 = 63.000 çıkar. İşletme bu dönemde 40.000'lik makine almış ve 30.000 kredi çekip 10.000 kredi geri ödemişse yatırım faaliyetlerinden nakit akışı -40.000, finansman faaliyetlerinden nakit akışı +20.000 olur. Net nakit değişimi 63.000 - 40.000 + 20.000 = 43.000'dir. Dönem başında 15.000 nakit varsa dönem sonu nakit 58.000 çıkar.

Bu rakamın bilançodaki nakit ve nakit benzerleri satırıyla aynı olması gerekir. Eşleşmiyorsa hesabın bir yerinde işaret hatası ya da atlanmış bir kalem vardır.

Yatırım ve finansman bölümleri

Yatırım faaliyetleri bölümünde uzun vadeli varlıkların alımı nakit çıkışı, satışı nakit girişidir. Makine, bina, araç alımı; iştirak ya da başka bir yatırımın edinilmesi buraya yazılır. Satılan varlıktan elde edilen tahsilatın tamamı yatırım faaliyetlerinde nakit girişi olarak gösterilir. Bu nedenle dolaylı yöntemde varlık satış kârı, işletme bölümünden çıkarılır; yoksa aynı tutar hem işletme hem yatırım bölümünde görünür.

Finansman faaliyetleri bölümünde kredi çekimi ve geri ödemesi, sermaye artırımı, kâr payı ödemesi gibi borç ve sermaye hareketleri yer alır. TMS 7, netleştirmeye izin verilen sınırlı durumlar dışında, yatırım ve finansman faaliyetlerinden doğan brüt tahsilat ve ödemelerin ana gruplarının ayrı raporlanmasını ister; kredi çekimi ve geri ödemesi bu yüzden ayrı satırlarda verilir.

Faiz ve kâr payı nakit akışlarının hangi faaliyette gösterileceği, uygulanan standart metnine ve işletmenin politikasına bağlıdır; seçilen sınıflama dönemler arasında tutarlı uygulanır. IFRS 18 ile bu alana yeni sınıflama kuralları geldiği için raporlama dönemine uygulanan güncel hükme bakılmalıdır.

Nakit dışı yatırım ve finansman işlemleri, örneğin borçlanarak makine edinmek, tabloda nakit hareketi olarak yer almaz; finansal tabloların başka bir bölümünde, genellikle dipnotlarda açıklanır.

Sık hatalar ve kontrol listesi

Nakit akış tablosunda hata genellikle işaretlerde ve sınıflamada yapılır.

• Alacak artışını kâra eklemek: alacak artışı nakdi azaltır, bu yüzden düşülür.
• Ticari borç artışını düşmek: borç artışı nakdi artırır.
• Amortismanı nakit dışı kalem olarak geri eklemeyi unutmak.
• Varlık satış kârını işletme bölümünde bırakıp ayrıca yatırım bölümünde de göstermek.
• Kredi çekimini işletme faaliyeti saymak.
• Dönem sonu nakdi bilançoyla karşılaştırmadan tabloyu kapatmak.
• Nakit benzerlerini yanlış tanımlamak: yalnızca kısa vadeli, kolayca nakde çevrilebilen ve değer değişim riski önemsiz yatırımlar girer.

Hazırlama sırasında birkaç kontrol yapın. Her bilanço farkının tabloda bir karşılığı olmalı: dönemdeki her kalem değişimi nakit akışına ya da nakit dışı bir açıklamaya bağlanmalıdır. Faaliyet gruplarının toplamı net nakit değişimine eşit olmalı. Son olarak dönem sonu nakit, bilançodaki satırla örtüşmelidir. Tabloyu bir de okuyucunun gözüyle bakın: işletme faaliyetlerinden nakit akışı kalıcı olarak kârdan düşük kalıyorsa, kârın nakde dönüşümü ayrıca incelenmelidir.

Bu beceriyi Mindset programında nerede çalışırsınız?

Mindset'in UMS TMS - UFRS TFRS (Finansal Raporlama Standartları Programı) içeriğinde TMS 7 başlığı nakit akış tablosunu konu alır. Finansal raporlama ve muhasebe ekipleri için asıl kazanım, bilançodaki farkları nakit akışına doğru işaretle çevirebilmek ve bunu denetime açıklayabilmektir.

Kendi şirketinizin ardışık dönem bilançolarını yan yana koyup dolaylı yöntemle bir taslak tablo hazırlamak ve dönem sonu nakdi uzlaştırmak iyi bir başlangıç alıştırmasıdır.