BIM modelinden IFC çıktısı almak: hazırlık, dışa aktarma ve doğrulama
BIM modelinden IFC çıktısı alırken amaç belirleme, model hazırlama, eşleştirme ayarları ve teslim öncesi kontrol adımları, sık hatalarla birlikte.
IFC nedir ve neden dışa aktarılır?
IFC (Industry Foundation Classes), yapı bilgi modelleme verisinin yazılımdan bağımsız taşınması için geliştirilmiş açık bir veri biçimidir ve standardı buildingSMART kuruluşu geliştirir. Bir proje ekibi aynı yazılımı kullanmak zorunda değildir: mimar bir modelleme yazılımında, mekanik mühendisi başka bir yazılımda, yüklenici koordinasyon ya da metraj aracında çalışabilir. Ortak zemin olarak IFC, geometriyi ve nesnelere bağlı bilgiyi bu araçlar arasında taşır.
IFC çıktısı yalnızca bir görsel kopya değildir. Her nesne bir sınıf (duvar, kapı, boru gibi), bir yerleşim yeri (hangi kat, hangi mekân) ve bir dizi özellik taşır. Bu nedenle sağlam bir IFC, alıcının modeli yeniden çizmeden hesaplama, doğrulama ve sorgulama yapabilmesini sağlar. Kötü bir IFC ise şekli doğru görünen ama bilgisi eksik bir kabuktur.
Başlamadan önce: bu IFC ne için üretiliyor?
En sık yapılan hata, dışa aktarma ayarlarını varsayılan bırakıp dosyayı göndermektir. Oysa her değişimin bir amacı vardır ve amaç içeriği belirler. Koordinasyon amacıyla gönderilen bir IFC'de geometri ve konum öncelikliyken, metraj amacıyla gönderilen bir IFC'de miktar ve sınıflandırma bilgisi önemlidir. Tesis işletmesine devredilen model için ise ekipman bilgileri ve bakım verisi gerekir.
Bu nedenle çıktıyı almadan önce alıcıyla şu soruları netleştirin: hangi disiplin ve hangi nesneler istiyor, hangi bilgi alanları zorunlu, hangi IFC sürümü ve hangi model görünümü tanımı bekleniyor, koordinat ve birim kuralı nedir? Bu bilgiler proje yürütme planında ya da müşteri bilgi gereksiniminde yazılıdır. Yazılı bir gereksinim yoksa dosyayı üretmeden önce kısa bir mutabakat yapmak sonradan yeniden üretmekten ucuzdur.
Modeli IFC'ye hazırlamak
Dışa aktarılan dosya, kaynak modelin kalitesinden daha iyi olamaz. Hazırlık aşamasında şu kontroller yapılır: • Kat, mekân ve yapı seviyeleri doğru tanımlı mı? IFC, nesneleri bu mekânsal yapıya bağlar. • Nesneler doğru kategoride mi? Duvar olarak modellenmesi gereken öğe genel bir model nesnesi olarak kalmışsa, dışa aktarımda anlamsız bir sınıfa dönüşür. • Zorunlu bilgi alanları dolu mu? Tip adı, yangın dayanımı, malzeme gibi alıcının istediği özellikler boş bırakılmamalıdır. • Gereksiz öğeler çıkarılmış mı? Çalışma yardımcıları, ölçü nesneleri, içe aktarılmış CAD bağlantıları çıktıyı şişirir. • Konum ve yönelim ortak koordinat sistemine göre ayarlı mı? Başlangıç noktası kayık bir IFC, koordinasyon toplantısında ilk dakikada reddedilir.
Yazılımlar, kendi nesne kategorilerini IFC sınıflarına bir eşleştirme tablosuyla çevirir. Bu tabloyu proje gereksinimine göre gözden geçirmek, varsayılan eşleştirmenin yanlış çevirdiği nesneleri yakalamak için gerekir.
Dışa aktarma ayarları ve çıktıyı alma
Modelleme yazılımının IFC dışa aktarma penceresinde birkaç karar vardır. Hangi IFC sürümünün ve model görünümü tanımının seçileceği, alıcının beklentisine göre belirlenir; koordinasyon için geometri ağırlıklı bir görünüm, bilgi teslimi için bilgi ağırlıklı bir görünüm tercih edilebilir. Özellik kümeleri (property set) dışa aktarılacak mı, kullanıcı tanımlı parametreler eşleştirilecek mi, mekân sınırları dahil edilecek mi, geometri ne kadar ayrıntılı olacak gibi ayarlar çıktının hem içeriğini hem boyutunu etkiler.
Büyük modellerde tek dosya yerine disiplin ya da bölge bazlı parçalar üretmek yönetimi kolaylaştırır. Dosya adı, proje kodu, disiplin, sürüm ve tarihi taşıyan ortak bir adlandırma kuralına uymalıdır. Dışa aktarma ayarlarını bir şablon olarak kaydetmek, her seferinde aynı sonucu almayı sağlar ve ekip içinde tutarlılık yaratır.
Çıktıyı kontrol etmek: göndermeden önce neye bakılır?
IFC dosyasını üretmek işin yarısıdır; asıl değer, göndermeden önce başka bir araçta açıp doğrulamaktır. Kaynak yazılımda iyi görünen bir model, başka yazılımda eksik açılabilir. Kontrol listesi şöyle kurulabilir: • Dosyayı bağımsız bir IFC görüntüleyicide açın; geometri eksiksiz ve doğru konumda mı? • Nesne sınıflarına bakın: çok sayıda öğe genel amaçlı ya da tanımsız sınıfta toplanmışsa eşleştirme yanlış demektir. • Mekânsal yapıyı inceleyin: nesneler doğru katın altında mı, mekânlar tanımlı mı? • Özellikleri örnekleyin: zorunlu alanlar dolu mu, birimler doğru mu? • Kaynak modelle karşılaştırın: önemli nesne türlerinin adetleri ve toplam miktarlar yaklaşık olarak örtüşüyor mu? • Çakışma ve kural denetimi araçlarıyla dosyayı çalıştırın; sorunlar buradan çıkıyorsa kaynak modelde düzeltin.
Yalnızca IFC dosyasını düzenleyerek sorunu gidermek geçici çözümdür; bir sonraki dışa aktarımda hata geri gelir. Düzeltme kaynakta yapılır.
Sık karşılaşılan sorunlar
Birkaç sorun sürekli tekrarlanır. Nesneler beklenmedik biçimde genel sınıfa düşer: bunun nedeni genellikle eşleştirme tablosu ya da kaynak modeldeki yanlış kategoridir. Özellikler kaybolur: kullanıcı tanımlı parametreler dışa aktarma ayarında seçilmemiştir. Dosya gereğinden büyük çıkar: yüksek ayrıntılı geometri, kullanılmayan tip tanımları ya da içe aktarılmış CAD verisi sebebidir. Konum kayar: model ortak koordinat sistemine göre kurulmamıştır. Alıcı farklı bir sürüm bekler: sürüm uyumu en baştan alıcıyla netleştirilmediğinde dosya açılsa bile bilgi eksik gelir.
Bu sorunları kaynağında önlemenin yolu modelleme standardıdır: adlandırma, kategori kullanımı ve zorunlu bilgi alanları proje başında yazılıdır ve ekip buna göre çalışır. Bu standart ne kadar net olursa her dışa aktarma o kadar öngörülebilir olur.
Bu becerinin Mindset programlarındaki karşılığı
BIM - Yapı Bilgi Modelleme Uzmanlığı Eğitimi'nin modül başlıkları arasında BIM Standartları ve ISO 19650 ile BIM Yazılımları ve Araçlar bulunur; farklı disiplinlerin bilgiyi nasıl paylaştığını anlamak isteyen mimar, mühendis ve BIM sorumluları için uygundur. ISO 19650-4 ile BIM eğitimi ise ISO 19650-4 Bilgi Değişim Süreçleri ve Uygulamalı BIM Bilgi Değişimi Atölyesi başlıklarıyla değişim sürecinin kurallarına odaklanır.
Teslim edilen modelin sağlamasını yapan ekipler için BIM Uygulama Planı (BEP) Hazırlama ve BIM Yönetişimi programının Kalite Kontrol ve Model Doğrulama modülü, dışa aktarılan dosyanın hangi ölçütlere göre kabul edileceğini çalışmak açısından ilgilidir.
İlgili Mindset programı
BIM - Yapı Bilgi Modelleme Uzmanlığı Eğitimi
Sık sorulan sorular
IFC ile Revit dosyası arasındaki fark nedir?
Revit dosyası, belirli bir yazılımın kendi biçimidir ve modelleme mantığını, aileleri, ayarları da taşır. IFC ise yazılımdan bağımsız bir değişim biçimidir; nesneleri ve özelliklerini ortak bir sözlükle aktarır. IFC'ye çevirme sırasında bazı yazılıma özgü bilgiler basitleşebilir, bu yüzden düzenleme için kaynak dosya, paylaşım için IFC kullanılır.
IFC dosyası tekrar düzenlenebilir mi?
Teknik olarak bazı yazılımlar IFC dosyasını açıp düzenleyebilir, ancak geometri ve parametre bilgisinin bir kısmı kaynak yazılımdaki zenginlikte korunmaz. Bu nedenle IFC bir teslim ve paylaşım biçimi olarak görülür. Asıl düzenleme kaynak modelde yapılır ve yeni bir IFC üretilir.
IFC dosyasının kontrolü için hangi araçlar kullanılır?
Bağımsız IFC görüntüleyicileri geometriyi ve nesne bilgisini incelemek için kullanılır. Koordinasyon yazılımları çakışma ve konum sorunlarını gösterir. Kural tabanlı denetim araçları ise belirlenmiş bilgi gereksinimlerinin dolu olup olmadığını kontrol eder. Hangi araç kombinasyonunun kullanılacağı proje gereksinimlerine bağlıdır.
IFC dosyası neden çok büyük çıkıyor?
Başlıca nedenler yüksek ayrıntılı geometri, kullanılmayan tip tanımları, içe aktarılmış CAD verileri ve dışa aktarılan gereksiz özellik kümeleridir. Çıktıyı disiplin ya da bölge bazlı parçalara ayırmak, çalışma kümesini dışa aktarma kapsamıyla sınırlamak ve geometri ayrıntı düzeyini amaca uygun seçmek boyutu düşürür.
IFC çıktısı ilk seferde doğru mu çıkar?
Nadiren. İlk dışa aktarım genellikle eşleştirme, bilgi alanları ve konum açısından düzeltme gerektirir. Bu normaldir. Önemli olan ilk çıktıyı bağımsız bir araçta kontrol etmek, bulunan sorunları kaynak modelde ve dışa aktarma şablonunda çözmek ve sonraki çıktıların aynı ayarlarla üretilmesini sağlamaktır.