Yapay Zeka ile Excel VBA Makrosu Yazmak: İstemden Çalışan Koda

Yapay zeka VBA'da neyi hızlandırır, neyi hızlandırmaz?

Yapay zeka asistanları VBA yazımında şu işler için işe yarar: sıfırdan bir makro iskeleti çıkarmak, var olan kodu açıklamak ve hata mesajını yorumlayıp düzeltme önermek. Boş sayfa korkusunu ortadan kaldırır; döngü, koşul ve nesne adlarının sözdizimini ezberlemeniz gerekmez.

Hızlandırmadığı şey, ne yapmak istediğinizi bilmektir. Hangi sayfada hangi sütunun ne anlama geldiğini, işlem sonucunun nerede görünmesi gerektiğini ve hangi hataların beklenebileceğini yapay zeka tahmin eder, bilmez. Net tarif etmediğiniz iş, çalışan ama yanlış sonuç veren bir makroya dönüşür. Bu yüzden yapay zekayla VBA yazmak, kodu yazan kişinin değil kodu tarif eden ve doğrulayan kişinin işidir. Kodu okuyup anlamadan çalıştırmak, bu işteki en büyük riskin kaynağıdır.

Başlamadan önce: makro ortamını hazırlama

Yapay zekanın ürettiği kod, Excel'in Visual Basic düzenleyicisinde bir modüle yapıştırılıp çalıştırılır. Düzenleyiciyi klavyede Alt ve F11 tuşlarıyla açabilirsiniz; Geliştirici sekmesi etkinse oradan da erişilir. Makro içeren çalışma kitabı, makro etkin dosya biçiminde (xlsm uzantılı) kaydedilmelidir; normal xlsx dosyası makro saklamaz.

Makro güvenliği için Microsoft'un Güven Merkezi ayarlarına bakın. Belgede makro ayarları arasında bildirimsiz devre dışı bırakma, bildirimle devre dışı bırakma, yalnızca dijital imzalı makrolara izin verme ve tüm makrolara izin verme seçenekleri sayılır; sonuncusunun önerilmediği ve tehlikeli kod çalışabileceği belirtilir. Yapay zekadan aldığınız kodu kendi dosyanızda denemek için bildirimle devre dışı bırakma seçeneği yeterlidir. Kodu önce asıl veri dosyanızda değil, bir kopyasında deneyin.

İyi istem nasıl yazılır?

VBA isteminin kalitesi, çıktının doğruluğunu belirler. İstemde şunlar yer almalıdır:

• Amaç: tek cümleyle makronun ne yapacağı.
• Veri yapısı: sayfa adı, başlıkların bulunduğu satır, sütunların anlamı, verinin nerede başlayıp bittiği.
• Girdi ve çıktı: makro neyi okuyacak, sonucu nereye yazacak.
• Kurallar ve istisnalar: boş hücreler, tekrar eden kayıtlar, hata değerleri.
• Kısıtlar: yalnızca etkin sayfada mı çalışacak, seçili aralıkta mı?
• İstenen biçim: açıklayıcı yorum satırlarıyla ve anlaşılır değişken adlarıyla yazılması.

Zayıf istem: ‘Bana satışları raporlayan bir makro yaz.’ Güçlü istem: ‘Satışlar sayfasında birinci satır başlık, A sütununda tarih, B sütununda bölge, C sütununda tutar var. Her bölge için tutarların toplamını hesaplayıp Rapor adlı yeni bir sayfaya yazan bir VBA alt yordamı hazırla. Boş satırları atla, Rapor sayfası zaten varsa içeriğini temizle. Kodu yorum satırlarıyla açıkla.’

İkinci istem, asistanın tahmin etmesi gereken her kararı önceden verdiği için çalışan koda çok daha yakın bir sonuç üretir.

Adım adım: ilk makronuzu yapay zekayla üretin ve çalıştırın

Bir uygulama akışı:

• İşi bir kâğıda yazın: elle yaptığınız adımlar neler?
• İstemi yazıp kodu alın. Gizli veya kişisel veri içeren gerçek hücre içeriklerini sohbete yapıştırmayın; yapıyı anlatmak ya da yapay örnek vermek yeterlidir.
• Kodu okuyun. Tanımadığınız komutları asistana açıklatın. Kodun neyi sildiğini veya üzerine yazdığını özellikle kontrol edin.
• Visual Basic düzenleyicisinde yeni bir modül ekleyip kodu yapıştırın.
• Çalışma kitabının bir kopyasında makroyu çalıştırın. İmleci alt yordamın içine koyup çalıştır komutunu kullanabilir, F8 ile satır satır ilerleyebilirsiniz.
• Sonucu elle kontrol edin: birkaç satırı elle hesaplayıp makro çıktısıyla karşılaştırın.
• Hata çıkarsa hata mesajını ve hata veren satırı asistana verin.

Örnek bir istem sonucu kısa bir iskelet şöyle görünebilir:

Sub BolgeToplamlari() Dim ws As Worksheet Set ws = ThisWorkbook.Worksheets("Satışlar") ' ... döngü ve toplama mantığı burada End Sub

Bu iskeleti okuyabiliyorsanız, ‘ne yapıyor’ sorusunu yanıtlayabilirsiniz; okuyamıyorsanız asistana satır satır açıklatın.

Hata ayıklama ve kodu geliştirme

Yapay zeka hata ayıklamada iyi bir yardımcıdır, ama yönlendirme gerekir. Hata aldığınızda tam hata iletisini, hata veren kod satırını ve ilgili verinin kısa bir tarifini verin. ‘Çalışmıyor’ demek yerine ‘şu satırda şu hata çıkıyor, hücre şu değeri içeriyor’ demek yanıtı belirgin biçimde iyileştirir.

Geliştirme için kodu bir seferde büyütmek yerine küçük parçalarla ilerleyin: önce veriyi okuyan, sonra hesaplayan, en son sonucu yazan bölümü deneyin. Her parçayı çalıştırıp sonucunu kontrol ettikten sonra bir sonrakini isteyin. Büyük bir kodu tek seferde isteyip sonra hatayı aramak çok daha zordur.

Hata durumları için de istem yazın: dosya bulunamazsa, sayfa yoksa ya da hücre boşsa ne olsun? Hata yakalama yapısı eklenmemiş bir makro, beklenmedik veride sessizce yanlış sonuç üretebilir. Asistana ‘kodu sağlamlaştır: boş veri, yinelenen kayıt ve olmayan sayfa durumlarını ele al’ demek iyi bir son adımdır.

Güvenlik ve sorumluluk: kodu ne zaman çalıştırmamalısınız?

Yapay zekadan gelen kod, tanımadığınız biri tarafından yazılmış kod gibi ele alınmalıdır. Şu durumlarda çalıştırmayın:

• Dosya silme, dosya yazma veya klasör işlemleri yapıyorsa ve ne yaptığını anlamadıysanız.
• Ağa bağlanıyor, e-posta gönderiyor ya da dış kaynaktan veri çekiyorsa ve bu davranışı siz istemediyseniz.
• Kayıt defterine veya sistem ayarlarına erişiyorsa.
• Tüm çalışma kitabını geri alınamaz biçimde değiştiriyorsa ve yedeğiniz yoksa.

Kurumsal ortamda ayrıca şirketin yapay zeka kullanım politikasını kontrol edin: hangi verinin dış bir araca yapıştırılabileceği, kişisel veri ve ticari sır sınırları belirlidir. Müşteri verisi içeren dosyanın içeriğini sohbete yapıştırmak yerine örnek veri kullanın. Ürettiğiniz makroyu dosya sahibiyle ve BT ile paylaşırken kodun yapay zekayla üretildiğini ve nasıl doğrulandığını belirtmek iyi uygulamadır.

Bu beceriyi Mindset programlarında nerede çalışırsınız?

Excel Makroları ve VBA Temelleri programı, makro kaydedici ile başlayıp VBA diline, hücre ve aralık işlemlerine, veri işleme ve rapor otomasyonuna uzanır. Yapay zeka ile Excel Verimliliği programı ise formül yazımı, veri temizleme, pivot ve rapor otomasyonuna yapay zekayı bağlar ve Makro ve Yapay Zeka Destekli VBA bölümünü içerir.

İkisi birbirini tamamlar: VBA'nın temelini bilen kişi yapay zekanın ürettiği kodu okuyup denetleyebilir; bilmeyen kişi ise çıktıyı doğrulayamaz. Rapor hazırlama, veri temizleme ya da tekrarlayan hesaplama yükü olan finans, satış operasyonu ve raporlama ekipleri için bu iki programın birlikte düşünülmesi anlamlıdır.