ESG KPI'ları nasıl tasarlanır: önemlilikten tanım kartına ve hedefe

ESG KPI nedir, hedeften ve metrikten farkı ne?

ESG KPI, bir kurumun çevresel (E), sosyal (S) ve yönetişim (G) alanındaki performansını izlemek için seçtiği temel göstergedir. Bir gösterge tek başına KPI olmaz; şu unsurlar birlikte gelir:

• Metrik: ölçülen büyüklük. Örneğin yıllık elektrik tüketimi.
• KPI: bu metriğin kurumun stratejik önceliğiyle bağlandığı, düzenli izlenen ve sahibi olan hâli. Örneğin üretim birimi başına enerji tüketimi.
• Hedef: KPI'nın belirli bir tarihe kadar ulaşması beklenen düzeyi. Örneğin baz yıla göre azalan enerji yoğunluğu.

Bu ayrım önemlidir. Birçok kurum çok sayıda sürdürülebilirlik verisi toplar ama bunların bir kısmı karar vermeye yaramaz. KPI tasarımı, "ne ölçebiliriz" sorusundan "neyi yönetmek istiyoruz" sorusuna geçmektir.

Başlangıç noktası: önemlilik analizi

İyi bir ESG KPI seti, kurumun gerçekten önemli olan konularından türetilir. Bu nedenle tasarıma göstergelerden değil, önemlilik analizinden başlayın: kurumun iş modeline göre hangi çevresel, sosyal ve yönetişim konuları kurum üzerinde finansal etki yaratır, hangi konularda kurum çevreye ve topluma etki eder, ve paydaşlar (yatırımcılar, müşteriler, çalışanlar, düzenleyiciler) hangi konularda beklenti taşır?

Örneğin bir üretim tesisi için enerji, emisyon, su ve iş sağlığı güvenliği öne çıkarken, bir bilişim şirketi için çalışan yetkinliği, veri güvenliği ve veri merkezi enerji kullanımı daha merkezi olabilir. Önemlilik analizi çıkmadan KPI listesi yazmak, herkes için aynı genel gösterge setini kopyalamaya yol açar.

Boyut boyut örnek göstergeler

Aşağıdaki göstergeler fikir vermek içindir; kuruma uygun olanlar önemlilik analiziyle seçilir.

Çevresel (E): • Enerji tüketimi ve üretim birimi başına enerji yoğunluğu. • Sera gazı emisyonu: doğrudan salımlar, satın alınan enerji kaynaklı salımlar ve değer zincirinden kaynaklanan salımlar ayrı izlenir. • Su çekimi ve geri kazanılan su payı. • Atık miktarı ve geri dönüştürülen ya da bertaraf edilmeyen atık payı.

Sosyal (S): • İş kazası sıklığı ve ramak kala olay bildirimleri. • Çalışan devir oranı ve çalışan başına eğitim süresi. • Çalışan ve yönetici kadrolarda cinsiyet dağılımı. • Tedarikçi denetimi kapsamı ve düzeltici faaliyet kapatma oranı.

Yönetişim (G): • Yönetim kurulunun bağımsızlığı ve çeşitliliği. • Etik hat bildirimleri ve kapatılma süresi. • Tedarikçilerin davranış kurallarını kabul oranı. • Sürdürülebilirlik hedeflerinin üst yönetim performans sistemiyle bağlanması.

Seçerken sonuç göstergeleri (azalan emisyon gibi) ile süreç göstergelerini (denetlenen tedarikçi sayısı gibi) dengelemek yararlıdır.

KPI tanım kartı: her gösterge için doldurulacak şablon

Bir göstergenin farklı birimler ve yıllar arasında tutarlı ölçülmesi için ona bir tanım kartı yazın:

• Gösterge adı ve amacı: neyi izliyor, hangi karara hizmet ediyor?
• Tanım: ne dahil, ne hariç? Hangi tesis ve iştirakleri kapsıyor?
• Formül: örneğin emisyon yoğunluğu = toplam emisyon / üretim miktarı.
• Ölçü birimi ve baz yıl.
• Veri kaynağı: hangi sistem, hangi belge?
• Sahibi: göstergeden hesap verebilir kişi ya da birim.
• Raporlama sıklığı: aylık, çeyreklik, yıllık.
• Hedef ve hedef tarihi.
• Doğrulama kuralı: makul aralık kontrolü, bir önceki dönemle karşılaştırma.

Örneğin "su yoğunluğu" göstergesinde bir tesis çekilen suyu, diğeri sadece şebeke suyunu sayıyorsa tesislerin sonucu kıyaslanamaz; tanım kartı bu sorunu baştan çözer.

Hedef belirleme ve kıyaslama

Hedef, KPI'yı yönetilebilir kılar. Hedef kurarken şu soruları cevaplayın:

• Baz yıl: hangi döneme göre karşılaştıracaksınız? Baz yıl, verisi güvenilir ve kurumun tipik faaliyetini yansıtan bir dönem olmalıdır.
• Mutlak mı, yoğunluk mu: mutlak hedef toplam değeri küçültmeyi, yoğunluk hedefi ise üretim birimi başına değeri iyileştirmeyi ifade eder. Büyüyen bir kurumda yoğunluk iyileşirken mutlak değer artabilir; hangisinin neyi anlattığı açıkça yazılmalıdır.
• Zaman ufku: kısa vadeli ara hedefler uzun vadeli hedefe giden yolu görünür kılar.
• Zorluk düzeyi: ulaşılması gereken ama tamamen imkânsız olmayan hedefler seçilir. Çok kolay hedefler anlamsız, ulaşılamaz hedefler güvenilmezdir.
• Dayanak: hedef, düzenleme beklentileri, sektör normları ya da uluslararası iklim hedefleriyle ilişkilendirilebilir.

Kıyaslama için ayrı çerçeveler vardır: kurumun kendi geçmişiyle karşılaştırması ve sektör emsalleriyle karşılaştırması. Emsal kıyaslaması yapılırken göstergelerin tanımlarının aynı olduğundan emin olun; aksi halde kıyas yanıltır.

Veri toplama, kalite ve gösterge paneli

KPI'nın değeri verinin güvenilirliğine bağlıdır. Bu nedenle tasarım aşamasında şunlar belirlenmelidir: veri hangi sistemden, kim tarafından, hangi sıklıkla toplanacak? Hangi hesaplamalar yapılacak? Doğrulama ve onay akışı nasıl işleyecek?

Göstergeler bir panoda toplanır. İyi bir ESG panosu şunları içerir: seçilmiş az sayıda temel KPI, her biri için güncel değer, hedef ve eğilim; hedeften sapan göstergeler için kısa bir açıklama ve sorumlu. Panonun amacı raporlamak değil, yönetimin karar almasına yardımcı olmaktır; bu yüzden en çok yönetim toplantılarında kullanılan göstergeler önde olmalıdır.

Sık yapılan hatalar ve Mindset bağlamı

Sık yapılan hatalar: • Önemlilik analizi yapmadan genel bir gösterge listesi kopyalamak. • Çok fazla KPI belirlemek; izlenemeyen gösterge bir yükten ibarettir. • Göstergenin sahibini belirlememek. • Tanımı yazmadan veri toplamaya başlamak. • Yalnız çıktıları ölçüp süreç göstergelerini ihmal etmek, ya da tersi. • Hedefi baz yıl ve kapsam belirtmeden ilan etmek. • ESG KPI'larını iş sonuçlarıyla ve yönetici performans sistemiyle bağlamamak.

Mindset'in ESG KPI Tasarımı programı; Çevre (E), Sosyal (S) ve Yönetişim (G) boyutlarında KPI tasarımı, Hedef Belirleme ve Kıyaslama, Veri Toplama ve Kalite Yönetimi ile ESG Gösterge Paneli ve Raporlama modüllerinden oluşur. Sürdürülebilirlik, kurumsal iletişim, finans ve operasyon birimlerinde göstergeleri birlikte tasarlaması gereken ekipler için program, ortak bir gösterge dili kurmaya yardımcı bir zemin sunabilir.