Görseller için alt metin yazma: ne zaman, nasıl, hangi uzunlukta

Alt metin ne işe yarar?

Alt metin, görselin gösterilemediği ya da görülemediği durumlarda onun yerine geçen kısa yazılı karşılıktır. Ekran okuyucu kullanan kişiler görseli bu metinden öğrenir; görsel yüklenmediğinde tarayıcı bu metni gösterir; arama motorları görselin konusunu anlamak için yararlanır.

HTML’de görsel etiketinin alt özniteliğine yazılır. Örneğin: img src=“satis-grafigi.png” alt=“Aylık satışların yaz aylarında yükseldiğini gösteren çizgi grafik”. Burada metin görseli piksel piksel tarif etmez; görselin sayfada taşıdığı anlamı aktarır. Alt metin yazarken sorulacak asıl soru, okurun bu görseli görememesi halinde neyi kaçıracağıdır.

Önce karar: bu görsele ne yazılmalı?

W3C’nin Web Erişilebilirlik Girişimi’nin yayımladığı alt karar ağacı, süreci bir dizi soruya indirger. Özetle şöyle işler:

• Görselin içinde metin varsa ve bu metin yakında gerçek metin olarak da yazılmışsa alt boş bırakılır. Metin yalnızca görsel efekt içinse yine boş bırakılır. Metin bir işleve sahipse, örneğin bir simgeyse, işlev yazılır. Metin başka yerde yoksa görseldeki metin aynen yazılır.
• Görsel bir bağlantı veya düğme içindeyse ve görsel olmadan ne yaptığı anlaşılmıyorsa, bağlantının gideceği yer ya da eylem yazılır.
• Görsel sayfaya anlam katıyorsa: basit grafik veya fotoğrafsa kısa tarif yazılır; grafik veya karmaşık bilgiyse bilgi sayfanın başka bir yerinde de verilir; yakındaki gerçek metni tekrar ediyorsa alt boş bırakılır.
• Görsel süs amaçlıysa alt boş bırakılır.

Boş alt, ekran okuyucunun görseli atlamasını sağlar. Alt özniteliğini hiç yazmamak ise farklıdır: bazı okuyucular o zaman dosya adını okur.

Görsel türüne göre örnekler

Bilgilendirici görsel: Bir makalede, ürünün kullanımını gösteren fotoğraf varsa alt, fotoğrafın makaleye kattığı bilgiyi verir. “Ahşap bir masada, yazıcıya kâğıt yerleştiren eller” gibi tarif yeterlidir; fotoğrafın makalede neyi gösterdiğiyle ilgili değilse fazla ayrıntı gereksizdir.

İşlevsel görsel: Arama düğmesindeki büyüteç simgesine “büyüteç” yazmak yanlıştır; işlevi anlatan “Ara” doğrudur. Logonun ana sayfaya bağlantı verdiği durumda alt, kurumun adını ve bağlantının işlevini birlikte taşıyabilir: “Mindset ana sayfa”.

Dekoratif görsel: Başlık altındaki süs çizgisi ya da yalnızca atmosfer katan arka plan görseli için alt boş bırakılır. Mümkünse bu tür görseller HTML yerine CSS ile eklenir.

Metin içeren görsel: Afişteki “Kayıtlar başladı” yazısı başka yerde yoksa alt metne aynen taşınır.

Karmaşık görsel: Grafik, harita ve şemalar için kısa alt metin görselin türünü ve ana bulguyu söyler, ayrıntılı veri ise yakındaki bir tabloda veya paragrafta verilir. Alt metni bir paragraf uzunluğuna çıkarmak yerine bilgiyi sayfaya yaymak daha erişilebilirdir.

İyi bir alt metnin özellikleri

İyi alt metin bağlama göre yazılır. Aynı fotoğraf, bir seyahat yazısında manzarayı, bir iş ilanında ofis ortamını anlatabilir; bağlama göre alt farklıdır. Kısa ve öz olmalı, okurun akışını bölmemelidir; çoğu görsel için bir cümle ya da kısa bir öbek yeterlidir. “Görsel”, “resim” veya “fotoğraf” sözcükleriyle başlamak gereksizdir; ekran okuyucu zaten bunun bir görsel olduğunu duyurur. Gerekli olduğunda, örneğin grafik ya da çizim gibi türün anlam taşıdığı durumlarda, tür belirtilebilir.

Sayfadaki yakın metni tekrar etmemek de önemlidir. Bir görselin altında zaten açıklayıcı bir yazı varsa, aynı cümleyi alt’a yazmak ekran okuyucu kullanıcısına aynı bilgiyi tekrar tekrar dinletir. Anahtar kelime doldurmak da hem okura hem arama motoruna zarar verir; alt metin okur için yazılır.

Örnek karşılaştırma: bir kurumsal blogda ekip fotoğrafı için “ekip” ya da “IMG_final” yazmak yetersizdir. “Toplantı masasının etrafında ekran paylaşımına bakan proje ekibi” gibi bir ifade bağlamı taşır. Aynı fotoğraf yalnızca süs olarak kullanılıyorsa alt boş bırakılır. Karar görselin sayfadaki işlevine göre verilir, görselin kendisine göre değil.

Satış panosu grafiği için örnek: “Çizgi grafik: bölge bazında aylık satışlar; kuzey bölgesi yıl sonuna doğru diğerlerinden ayrışıyor. Ayrıntılı değerler altta tabloda.” Böylece alt, grafiğin türünü ve ana mesajını verir; veri ise erişilebilir bir tabloya bırakılır.

Sık yapılan hatalar ve nasıl önlenir

En yaygın hata, dosya adını alt olarak bırakmaktır: “IMG_final_son” gibi bir metin hiçbir şey anlatmaz. İkinci hata, her görsele mutlaka bir şey yazılması gerektiğini düşünmektir; dekoratif görselde dolu alt, ekran okuyucu kullanıcısının zamanını boşa harcar. Üçüncü hata, görselin içindeki önemli metni alt’a taşımamak, ya da tam tersine, aynı metni hem sayfada hem alt’ta yazmaktır.

Bir diğer hata, grafikleri alt’a sığdırmaya çalışmaktır. Çok katmanlı bir grafikte bütün değerleri alt’a yazmak uygulanabilir değildir; bunun yerine grafiğin ana mesajını söyleyip veriyi tablo olarak sunmak gerekir.

Önlem olarak içerik yayın sürecine bir kontrol adımı ekleyin: yeni her görsel için “bu görsel ne işe yarıyor?” sorusu sorulsun, karar ağacına göre alt belirlensin ve yayından önce bir ekran okuyucuyla ya da tarayıcı eklentisiyle örnek kontrol yapılsın.

Sosyal medya, slayt ve belgelerde alt metin

Alt metin yalnızca web sayfalarına özgü değildir. Sunum yazılımlarında ve ofis belgelerinde görsele alternatif metin eklemek için görselin sağ tıklama menüsünde ya da biçim bölmesinde ilgili alan bulunur; alanın adı ve konumu yazılımın sürümüne göre değiştiği için kurumunuzun kullandığı sürümün yardım belgesine bakmak gerekir. Sosyal medya platformlarının çoğu da gönderi yüklerken görsele açıklama eklemeye izin verir; platformların arayüzü sık değiştiği için burada belirli bir menü adı verilmez.

Uzun yaşayan belgelerde, örneğin kurumsal eğitim materyallerinde, görsel envanteri çıkarmak ve her birine alt yazmak bir kez yapılırsa sonraki sürümler kolaylaşır. Şablonlarda dekoratif öğeleri işaretlemek, yeni içerik üreten herkesin işini azaltır.

Bu beceri Mindset programlarında nerede çalışılır?

Erişilebilirlik (WCAG) Tasarım Prensipleri eğitimi algılanabilirliği, yani görülebilir içeriği ayrı bir modül olarak işliyor ve denetim araçlarını ele alıyor. Erişilebilir ve Kapsayıcı Eğitim İçeriği Tasarımı eğitimi ise metin, slayt ve doküman erişilebilirliğine odaklanıyor.

İçerik üreten, tasarım yapan, eğitim materyali hazırlayan ekipler alt metin pratiğini kendi belgeleri üzerinde çalışarak kalıcı hale getirebilir. Kurumun içerik türlerine özel bir çalışma isterseniz kurumsal eğitim talebi üzerinden konuşabilirsiniz.