Açık inovasyon uygulaması: dış ortaklarla yenilik üretmenin adımları

Açık inovasyon neyi değiştirir?

Klasik (kapalı) inovasyon modelinde bir kurum fikri kendi Ar-Ge birimi içinde üretir, geliştirir ve pazara sunar. Açık inovasyonda ise kurum, değerli fikirlerin ve teknolojilerin yalnızca kendi sınırları içinden gelmediğini kabul eder; üniversiteler, girişimler, tedarikçiler, müşteriler ve hatta rakiplerle bilgi ve yetenek alışverişi yapar. Kavram, akademik yazında Henry Chesbrough ile anılır.

İki yönlü işler. İçeri yönlü açık inovasyonda kurum dışarıdaki fikir, teknoloji ya da girişimi kendi sürecine alır. Dışarı yönlü açık inovasyonda ise kendi içinde kullanmadığı teknolojiyi, patenti ya da bilgiyi lisanslama, ortak girişim veya ayrı şirket yoluyla dışarıya açar. İki yön birbirini tamamlar; kurumun kullanmadığı bir varlık başka bir sektörde değer üretebilir.

Açık inovasyon, her şeyin dışarıdan yapılması demek değildir. Kurumun kendi Ar-Ge kapasitesi, dış fikirleri değerlendirebilmek ve uyarlayabilmek için gereklidir. Yani dışa açılmak içte yetkinlik gerektirir.

Hangi mekanizmalarla uygulanır?

Kurumlar açık inovasyonu farklı araçlarla hayata geçirir:

• Üniversite ve araştırma kuruluşlarıyla ortak projeler: Bilimsel bilgiye ve ileri altyapıya erişim sağlar.
• Girişim işbirlikleri: Girişimlerle pilot uygulama, ortak ürün geliştirme, hızlandırma programı ya da kurumsal girişim sermayesi yatırımı.
• Yarışma ve hackathon: Belirli bir sorunu geniş bir topluluğa sunarak çözüm toplar.
• Müşteri ve kullanıcı ile birlikte yaratım: Ürün geliştirme sürecine kullanıcıyı dahil eden atölye, beta programı ve topluluk platformları.
• Tedarikçi ve iş ortağı inovasyonu: Tedarik zincirindeki firmaların geliştirme sürecine erken dahil edilmesi.
• Lisanslama ve teknoloji transferi: Dışarıdan teknoloji alma ya da kendi teknolojisini dışarıya açma.
• Sektörler arası ortaklıklar ve ekosistem platformları: Birden fazla paydaşın ortak değer zinciri kurduğu yapılar.

Hangisinin seçileceği, kurumun sorununa ve hedefine bağlıdır. Hızlı denemek isteyen bir kurum girişim işbirliği ve yarışmayı, derin teknik bilgiye ihtiyaç duyan kurum üniversite ortaklığını tercih eder.

Birinci adım: İhtiyaç ve alanı tanımlamak

Açık inovasyon bir moda değil, bir sorunu çözme aracı olarak başlamalıdır. İlk soru şudur: hangi alanda tek başımıza yeterince hızlı ya da yeterince iyi değiliz? Yanıt belirli bir teknoloji boşluğu, bir pazar fırsatı ya da bir maliyet sorunu olabilir.

Bu aşamada yapılacaklar:

• İnovasyon stratejisinden hareketle öncelikli alanları seçin; her şeyi dışarıdan aramak odağı dağıtır.
• Sorunu dışarıdan anlaşılır biçimde yazın: hedef, kısıtlar, başarı ölçütü. Kurum içi jargondan arındırılmış bir sorun tanımı yarışma ve girişim aramalarında doğru ortakları çeker.
• Neyin paylaşılabileceğini ve neyin gizli kalacağını önceden belirleyin.
• Kurum içi sahiplenmeyi sağlayın. Dış fikri isteyen ve uygulayacak bir iş birimi sponsor olarak bulunmalıdır.

İkinci adım: Ortakları taramak ve değerlendirmek

Tarama; patent ve yayın araştırması, sektör etkinlikleri, girişim ekosistemi dizinleri, üniversite teknoloji transfer ofisleri, hızlandırıcılar ve mevcut tedarikçi ağı gibi kaynaklara dayanır. Kurum içinde de bir tarama sorumlusu atamak, fırsatların kaybolmamasını sağlar.

Bulunan adaylar tutarlı ölçütlerle değerlendirilir:

• Stratejik uyum: Teknoloji ya da çözüm, belirlenen alana ne kadar uyuyor?
• Olgunluk: Fikir mi, prototip mi, ticari ürün mü?
• Entegrasyon kolaylığı: Kurumun mevcut sistemlerine ve süreçlerine ne kadar uyumlu?
• Ekip ve finansal sağlamlık: Ortağın sürekliliği.
• Fikri mülkiyet durumu: Teknolojinin kime ait olduğu, üçüncü kişi hakları.
• Kültürel uyum: Çalışma temposu ve karar yapısı.

Bu ölçütlerle aday listesi sınırlandırılır ve görüşmeler yapılır. Değerlendirme kurulu iş birimi, hukuk, satın alma ve bilgi güvenliği temsilcilerini birlikte içermelidir; böylece sonradan çıkacak engeller erken görülür.

Üçüncü adım: Pilotla denemek, anlaşmayı yazılı kurmak

Tam anlaşma öncesinde sınırlı kapsamlı bir pilot uygulama yapılır. Pilotun hedefi, başarı ölçütü ve süresi önceden yazılır; böylece sonunda ölçeklendirme ya da durdurma kararı veriye dayanır. Pilotlar ortak için de bir kaynak yükü olduğundan adil ve gerçekçi bir kapsamda tutulmalıdır.

İşbirliği başlamadan önce hukuki çerçeve oluşturulur. Gizlilik sözleşmesi bilgi paylaşımını korur. İşbirliği sözleşmesinde şunlar açıkça yazılır:

• Mevcut fikri mülkiyet: Her tarafın getirdiği varlıklar kendisinde kalır.
• Yeni üretilen fikri mülkiyet: Kime ait olacağı, nasıl kullanılacağı ve lisans koşulları.
• Gelir paylaşımı ve ticari haklar.
• Rekabet ve münhasırlık sınırları.
• Çıkış koşulları: İşbirliği bittiğinde varlıkların ve verilerin durumu.

Fikri mülkiyet konusu, açık inovasyonun en çok tartışmaya yol açan alanıdır. Bu yüzden hukuk birimi sürecin başından itibaren masada olmalıdır.

Dördüncü adım: Ölçeklendirmek ve içselleştirmek

Pilot başarılı olursa, çözümün iş birimi tarafından kalıcı olarak benimsenmesi gerekir. Burada kurumun içsel kapasitesi test edilir: dışarıdan gelen çözümü kabul edecek bir sahip, bütçe ve süreç var mı? Başarılı pilotların ölçeklenmemesinin yaygın nedeni, çözümü uygulayacak iş biriminin sürece baştan dahil edilmemesidir.

Açık inovasyon girişimleri tek tek değil, bir portföy olarak yönetilir. Hangi alanda kaç işbirliği olduğu, hangisinin hangi aşamada olduğu ve hangilerinin devam edeceği düzenli olarak gözden geçirilir. Ölçüm tarafında şu göstergeler kullanılabilir: pilota alınan ortak sayısı, ölçeklenen pilot oranı, elde edilen yeni yetkinlik, ürün ya da hizmete dönüşen çözümler ve ortaklarla ilişkinin sürekliliği.

Ayrıca öğrenilenler kurum içine geri taşınır. Dışarıdan gelen bilgi yalnız projeye değil, ekiplerin çalışma biçimine de katkı yapmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Stratejisiz başlamak. Rastgele ortaklıklar, birbiriyle bağı olmayan pilotlar üretir.
• Kendi icadı olmayanı reddetme eğilimi. İçeriden gelmeyen çözümler değerlendirilmeden elenir.
• Fikri mülkiyeti sona bırakmak. Ürün çıkınca çıkan anlaşmazlık işbirliğini bitirir.
• Ortağı küçümsemek. Büyük kurum, girişimin hızına ve ihtiyaçlarına uygun süreç işletmezse işbirliği yavaşlar.
• Pilottan sonra sahipsiz bırakmak. Ölçekleme planı yapılmaz.
• Tek taraflı fayda. Ortak da kazanmıyorsa ilişki sürmez.

Bu konuyu Mindset programlarında nerede çalışırsınız?

Ar-Ge ve inovasyon yöneticileri, kurumsal gelişim ve strateji ekipleri ile iş geliştirme sorumluları için açık inovasyon, ekosistem kurma ve ortaklık yönetimi birlikte düşünülmesi gereken konulardır. Mindset kataloğundaki Yönetici için İnovasyon Yönetimi eğitimi müfredatında açık inovasyon ve ekosistem işbirlikleri, inovasyon portföyü ve pipeline yönetimi ile vaka çalışmaları ve inovasyon yol haritası başlıkları yer alır.

Kurumsal İnovasyon Programları eğitimi ise fikir yönetimi sistemleri, inovasyon altyapısı ve ekosistem, inovasyon ölçümü ve raporlama ile kurumsal inovasyon stratejisini ele alır. İnovasyon biriminin dış ortaklarla çalışma modelini kurmak isteyen ekipler için iki eğitim birbirini tamamlar.